ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा २०२६: तिथी, शुभ मुहूर्त, पूजा-विधी आणि दानाचे महत्त्व

सनातन धर्मात पौर्णिमा तिथी अत्यंत पवित्र आणि पुण्यदायी मानली गेली आहे. हा दिवस भगवान श्रीहरी विष्णू आणि माता लक्ष्मीच्या आराधनेसाठी विशेष फलदायी असतो. जेव्हा ही पौर्णिमा पुरुषोत्तम मास म्हणजेच अधिक मासात येते, तेव्हा तिचे महत्त्व अनेक पटींनी वाढते. साधारणपणे तीन वर्षांतून एकदा येणारा हा दुर्मिळ योग साधना, भक्ती, दान-पुण्य आणि आध्यात्मिक प्रगतीची अपूर्व संधी प्रदान करतो.

धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी श्रद्धा आणि विधीवत केलेले स्नान, जप-तप, पूजा आणि दान विशेष पुण्य प्रदान करते तसेच जीवनातील अनेक संकटे दूर करते. स्कंद पुराण, विष्णुधर्मोत्तर पुराण आणि भविष्य पुराणात अधिक पौर्णिमेच्या महत्त्वाचे विशेष वर्णन आढळते.

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा कधी आहे?

वैदिक पंचांगानुसार, ज्येष्ठ अधिक मासातील पौर्णिमा तिथीचा प्रारंभ ३० मे २०२६ रोजी सकाळी ११ वाजून ५७ मिनिटांनी होईल आणि तिची समाप्ती ३१ मे २०२६ रोजी दुपारी २ वाजून १४ मिनिटांनी होईल. उदया तिथीनुसार ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा ३१ मे २०२६, रविवार रोजी साजरी केली जाईल.

ही पौर्णिमा “पुरुषोत्तम पौर्णिमा” या नावाने सुद्धा ओळखली जाते, कारण ती पुरुषोत्तम मासात येते. या दिवशी भगवान विष्णूंची आराधना विशेष शुभ मानली जाते.

अधिक पौर्णिमेचे आध्यात्मिक महत्त्व

पुरुषोत्तम मास स्वतः भगवान श्रीहरी विष्णूंना समर्पित मानला जातो. या मासात येणारी पौर्णिमा साधारण पौर्णिमेच्या तुलनेत कितीतरी अधिक पुण्यफळ देणारी मानली जाते. शास्त्रानुसार, या दिवशी केलेले प्रत्येक शुभ कर्म विशेष पुण्य फळ देते.

अशी मान्यता आहे की, या पावन तिथीला गंगा स्नान, भगवान विष्णूंच्या सत्यनारायण स्वरूपाची पूजा, व्रत, दान आणि भक्ती केल्याने व्यक्तीचे सर्व पाप नष्ट होतात आणि त्याला सुख, समृद्धी तसेच मानसिक शांती प्राप्त होते.

पौर्णिमेचा संबंध चंद्राशी मानला जातो आणि चंद्र हा मनाचा कारक असतो. त्यामुळे या दिवशी व्रत आणि पूजा केल्याने मनातील अशांती दूर होते, सकारात्मक ऊर्जेचा संचार होतो आणि आध्यात्मिक चेतना विकसित होते.

धार्मिक ग्रंथांमध्ये उल्लेख आढळतो की, अधिक मासातील पौर्णिमेला भगवान विष्णूंचे पूजन केल्याने अनेक यज्ञांइतके पुण्य प्राप्त होते. या दिवशी श्रद्धेने केलेले जप-तप आणि दान व्यक्तीला पापांतून मुक्त करून मोक्षाच्या मार्गाकडे अग्रेसर करते.

पूजा-व्रतापासून होणारे लाभ

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेचे व्रत सुख-सौभाग्य आणि समृद्धी देणारे मानले जाते. या दिवशी भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मीची आराधना केल्याने घरात धन-धान्य, सुख-वैभव आणि ऐश्वर्याचा वास होतो.

अशी मान्यता आहे की, जर अविवाहित मुलींनी हे व्रत श्रद्धेने केले तर त्यांना योग्य वर प्राप्त होतो आणि जर युवकांनी हे व्रत केले तर त्यांना सुशील आणि संस्कारी जीवनसाथी मिळतो.

हा दिवस मानसिक शांती, कौटुंबिक सुख आणि सकारात्मक विचारांसाठी सुद्धा अत्यंत शुभ मानला जातो. ध्यान आणि भक्ती केल्याने मन निर्मळ होते आणि जीवनात आध्यात्मिक प्रगतीचा मार्ग प्रशस्त होतो.

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा पूजा-विधी

या दिवशी सकाळी ब्रह्म मुहूर्तावर उठून स्नान करावे. शक्य असल्यास एखाद्या पवित्र नदीत किंवा गंगाजल मिश्रित पाण्याने स्नान करावे. स्नानानंतर स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे आणि घरातील पूजा स्थान तसेच मंदिराची साफसफाई करावी.

पूजा स्थानी एका चौरंगावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरून भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मीची मूर्ती स्थापित करावी. त्यानंतर धूप, दीप, पिवळी फुले, तुळशीची पाने, नैवेद्य आणि फळे अर्पण करावीत.

तुपाचा दिवा प्रज्वलित करून भगवान विष्णूंची आरती करावी आणि विष्णू सहस्रनाम किंवा विष्णू चालीसाचे पठण करावे. “ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” मंत्राचा जप करावा.

पूजनानंतर श्रद्धेनुसार दीन-दुबळे, असहाय्य, गरीब, ब्राह्मण आणि गरजू लोकांना भोजन, अन्न, वस्त्र आणि धनाचा दान द्यावा.

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेला दानाचे महत्त्व

सनातन धर्मात दान हे सर्वात मोठे पुण्य कर्म मानले गेले आहे. त्यातही जेव्हा दान पुरुषोत्तम मासातील पौर्णिमेला केले जाते, तेव्हा त्याचे फळ अनेक पटींनी वाढते. शास्त्रात सांगितले आहे की, या दिवशी केलेले दान भगवान विष्णूंची कृपा प्राप्त करून देते.

अधिक पौर्णिमेला अन्नदानाला विशेष महत्त्व आहे. भुकेल्याला भोजन देणे आणि गरिबांना मदत करणे ही ईश्वराची खरी सेवा मानली जाते.

या दिवशी पांढऱ्या वस्तू जसे की तांदूळ, दूध, दही, साखर आणि वस्त्रांचे दान केल्याने चंद्र देव प्रसन्न होतात आणि मानसिक शांती प्राप्त होते. अधिक मासात ३३ मालपुयांचे दान करण्याची एक विशेष परंपरा आहे, जी अत्यंत पुण्यदायी मानली जाते. धार्मिक मान्यता आहे की, या दिवशी केलेले दान कुटुंबात सुख-समृद्धीचा मार्ग खुला करते.

हिंदू धर्मातील विविध ग्रंथांमध्ये दानाच्या महत्त्वाचा उल्लेख आढळतो. दानाचा उल्लेख करताना शास्त्रात म्हटले आहे-

सुक्षेत्रे वापयेद्बीजं सुपात्रे निक्षिपेद्धनम्।

सुक्षेत्रे च सुपात्रे च ह्युप्तं दत्तं न नश्यति॥

अर्थात चांगल्या शेतात बी पेरावे आणि योग्य व्यक्तीला धन द्यावे. चांगल्या शेतात पेरलेले बी आणि सत्पात्री व्यक्तीला दिलेले दान कधीही व्यर्थ जात नाही.

वृक्षारोपणाचे विशेष महत्त्व

विष्णुधर्मोत्तर पुराणानुसार, पुरुषोत्तम मासात झाडे-झुडपे लावल्याने अश्वमेध यज्ञासारखे पुण्य प्राप्त होते. त्यामुळे अधिक पौर्णिमेला पिंपळ, वट, उंबर, तुळस, आवळा, बेल, अशोक आणि कदंब यांसारखे पवित्र वृक्ष लावण्याचे विशेष महत्त्व सांगण्यात आले आहे.

हे वृक्ष भगवान विष्णूंचे स्वरूप मानले जातात. त्यांच्या रोपण आणि संवर्धनामुळे पर्यावरणाच्या रक्षणासोबतच आध्यात्मिक पुण्याचीही प्राप्ती होते.

या गोष्टींची विशेष काळजी घ्या

पौर्णिमेच्या दिवशी तामसिक भोजनापासून दूर राहा आणि सात्त्विकता स्वीकारा. कोणाशीही वाद घालू नका किंवा कठोर शब्द बोलू नका. मनात सकारात्मक विचार ठेवा आणि जास्तीत जास्त वेळ देवाच्या स्मरणात आणि भजन-कीर्तनात घालवा. घर आणि मंदिराची स्वच्छता राखा तसेच गरजू लोकांना नक्कीच मदत करा.

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेच्या पावन पर्वावर करा सेवा आणि सहकार्य

पौर्णिमेची ही पवित्र संधी मानव सेवा आणि करुणेचा संदेश देते. सनातन परंपरेत आपल्याला सांगण्यात आले आहे की, भुकेल्याला भोजन देणे, असहाय्याला आधार देणे आणि गरजूंना मदत करणे हाच खरा धर्म आहे.

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेच्या या पुण्यकारी प्रसंगी नारायण सेवा संस्थानच्या दीन, असहाय्य आणि दिव्यांग मुलांना भोजन देण्याच्या सेवा कार्यात सहकार्य करा आणि भगवान श्रीहरींची कृपा व आशीर्वाद प्राप्त करा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न: ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा कधी साजरी केली जाईल?

उत्तर: ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा ३१ मे २०२६, रविवार रोजी साजरी केली जाईल. पौर्णिमा तिथीचा प्रारंभ ३० मे रोजी सकाळी ११:५७ वाजता होईल आणि समाप्ती ३१ मे रोजी दुपारी २:१४ वाजता होईल.

प्रश्न: अधिक पौर्णिमेला पुरुषोत्तम पौर्णिमा का म्हणतात?

उत्तर: जेव्हा पौर्णिमा पुरुषोत्तम मासात (अधिक मासात) येते, तेव्हा तिला पुरुषोत्तम पौर्णिमा म्हटले जाते. हा योग साधारणपणे तीन वर्षांतून एकदा येतो.

प्रश्न: अधिक पौर्णिमेला कोणत्या देवाची पूजा केली जाते?

उत्तर: या दिवशी प्रामुख्याने भगवान श्रीहरी विष्णू आणि माता लक्ष्मीची पूजा केली जाते.