ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा २०२६ : जाणून घ्या तारीख, शुभ मुहूर्त, पूजा विधी आणि दानधर्माचे महत्त्व

सनातन धर्मात पौर्णिमा तिथी अत्यंत पवित्र आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या फळ देणारी मानली जाते. हा दिवस विशेषतः भगवान श्री हरी विष्णू आणि माता लक्ष्मीच्या पूजेसाठी खूप शुभ असतो. जेव्हा ही पौर्णिमा पुरुषोत्तम मासात म्हणजेच अधिक मासात येते, तेव्हा तिचे महत्त्व अधिक पटीने वाढते. साधारण ३ वर्षांतून एकदा येणारा हा दुर्मिळ योग भक्ती, दानधर्म, साधना आणि आत्मिक प्रगतीची एक उत्तम संधी घेऊन येतो.

धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी श्रद्धेने पवित्र स्नान, पूजा, नामस्मरण, ध्यान आणि दान केल्याने अफाट पुण्य मिळते आणि जीवनातील अनेक संकटे दूर होतात. स्कंद पुराण, विष्णुधर्मोत्तर पुराण आणि भविष्य पुराण यांसारख्या ग्रंथांमध्ये अधिक मासातील पौर्णिमेच्या महत्त्वाचे सविस्तर वर्णन केले आहे.

२०२६ मध्ये ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा कधी आहे?

वैदिक पंचांगानुसार, ज्येष्ठ अधिक मासातील ही पौर्णिमा ३० मे २०२६ रोजी सकाळी ११:५७ वाजता सुरू होईल आणि ३१ मे २०२६ रोजी दुपारी ०२:१४ वाजता समाप्त होईल.

उदय तिथीनुसार (सूर्योदयाच्या वेळेनुसार), ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा रविवार, ३१ मे २०२६ रोजी साजरी केली जाईल.

अधिक मासात येत असल्यामुळे या पौर्णिमेला ‘पुरुषोत्तम पौर्णिमा’ असेही म्हणतात. या दिवशी भगवान विष्णूची पूजा करणे अत्यंत कल्याणकारी मानले जाते.

अधिक पौर्णिमेचे आध्यात्मिक महत्त्व

पुरुषोत्तम मास हा संपूर्णपणे भगवान श्री हरी विष्णूंना समर्पित केलेला आहे. त्यामुळे या पवित्र महिन्यात येणाऱ्या पौर्णिमेचे फळ इतर सामान्य पौर्णिमेपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त असते, अशी श्रद्धा आहे.

शास्त्रानुसार, या दिवशी केलेल्या प्रत्येक सत्कर्माचे फळ अनेक पटीने मिळते. या पवित्र दिवशी गंगेत स्नान करणे, भगवान विष्णूच्या सत्यनारायण रूपाची पूजा करणे, उपवास करणे, दानधर्म करणे आणि भक्तीभावात लीन होण्याने सर्व पापांचा नाश होतो आणि भाविकांना सुख, शांती आणि समृद्धी लाभते.

पौर्णिमेचा चंद्राशी थेट संबंध आहे आणि चंद्र मन आणि भावनांचा कारक मानला जातो. म्हणूनच, या दिवशी उपवास आणि पूजा केल्याने मन शांत होते, सकारात्मकता वाढते आणि आध्यात्मिक जाणीव प्रगल्भ होते.

धार्मिक ग्रंथांमध्ये असे सांगितले आहे की, अधिक मासातील पौर्णिमेला भगवान विष्णूची पूजा केल्याने अनेक यज्ञ केल्याइतके पुण्य मिळते. या दिवशी मनोभावे केलेले दान, नामस्मरण आणि साधना माणसाला मोक्षाच्या आणि आध्यात्मिक प्रगतीच्या मार्गावर घेऊन जाते.

पूजा आणि उपवासाचे फायदे

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेला ठेवल्या जाणाऱ्या उपवासामुळे घरात सुख, समृद्धी आणि सौभाग्य येते, अशी मान्यता आहे. या दिवशी भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मीची पूजा केल्याने घरात धनधान्य, समृद्धी आणि आनंद टिकून राहतो.

असे मानले जाते की, ज्या अविवाहित मुली हा उपवास मनापासून करतात त्यांना मनसारखा जीवनसाथी मिळतो, तर अविवाहित मुलांना गुणी आणि सुयोग्य पत्नी लाभते.

मानसिक शांतता, कौटुंबिक सुख आणि सकारात्मक विचारांसाठीही हा दिवस खूप फायदेशीर मानला जातो. तसेच या दिवशी केलेल्या ध्यान आणि भक्तीमुळे मन शुद्ध होते आणि आध्यात्मिक प्रगतीचा मार्ग मोकळा होतो.

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेची पूजा विधी

या दिवशी सकाळी ब्रह्म मुहूर्तावर लवकर उठून स्नान करावे. शक्य असल्यास पवित्र नदीत स्नान करावे किंवा घरातील आंघोळीच्या पाण्यात थोडे गंगाजल मिसळावे. स्नानानंतर स्वच्छ कपडे घालून घरातील देवघर स्वच्छ करावे.

एका पाटावर किंवा चौरंगावर लाल किंवा पिवळे कापड पसरवून त्यावर भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मीची मूर्ती किंवा फोटो ठेवावा. त्यानंतर त्यांना धूप, दीप, पिवळी फुले, तुळशीची पाने, फळे आणि मिठाई अर्पण करावी.

तुपाचा दिवा लावून भगवान विष्णूंची आरती करावी. विष्णू सहस्रनाम किंवा विष्णू चालीसा पठण करावे आणि ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा जप करावा :

पूजा संपल्यानंतर आपल्या ऐपतीप्रमाणे गरीब, गरजू, असहाय्य लोकांना तसेच ब्राह्मण आणि उपेक्षित बांधवांना अन्न, धान्य, वस्त्र आणि दक्षिणा (पैसे) दान करावे.

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेला असणारे दानधर्माचे महत्त्व

सनातन धर्मात दान करणे हे सर्वात मोठे पुण्य मानले गेले आहे. त्यातही पुरुषोत्तम मासातील पौर्णिमेला जर दान केले, तर त्याचे फळ कैक पटीने वाढते. शास्त्रानुसार, या दिवशी केलेल्या दानामुळे भगवान विष्णूंचा विशेष आशीर्वाद मिळतो.

अधिक पौर्णिमेला अन्नदानाला विशेष महत्त्व आहे. भुकेलेल्यांना अन्न देणे आणि गरिबांना मदत करणे हीच खरी ईश्वरसेवा मानली जाते.

या दिवशी पांढऱ्या वस्तू जसे की, तांदूळ, दूध, दही, साखर आणि पांढरे कपडे दान केल्याने चंद्रदेव प्रसन्न होतात आणि मनाला शांतता लाभते. तसेच अधिक मासात ३३ मालपुए दान करण्याची एक विशेष परंपरा आहे, जी अत्यंत शुभ मानली जाते.

धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी केलेल्या दानधर्मामुळे कुटुंबात सुख-समृद्धी नांदते.

आपल्या हिंदू शास्त्रांमध्ये दानधर्माचे महत्त्व सांगताना एक श्लोक म्हटला आहे :

सुक्षेत्रे वपयेद् बीजं सुपात्रे निक्षिपेद् धनम्। 

सुक्षेत्रे च सुपात्रे च ह्युप्तं दत्तं न नश्यति॥

अर्थ: जसे सुपीक जमिनीत पेरलेले बीज कधीही वाया जात नाही, तसेच योग्य आणि गरजू व्यक्तीला दिलेले दान कधीही व्यर्थ जात नाही. ते नेहमी फळ देते.

वृक्षारोपणाचे महत्त्व

विष्णुधर्मोत्तर पुराणानुसार, पुरुषोत्तम मासात झाडे लावल्याने अश्वमेध यज्ञ केल्याइतकेच पुण्य मिळते.

म्हणूनच अधिक पौर्णिमेला पिंपळ, वड, उंबर, तुळस, आवळा, बेल, अशोक आणि कदंब यांसारखी पवित्र झाडे लावणे अत्यंत शुभ मानले जाते.

ही झाडे भगवान विष्णूचेच रूप मानली जातात. त्यामुळे ही झाडे लावल्याने आणि त्यांचे संगोपन केल्याने पर्यावरणाचे रक्षण तर होतेच, सोबतच आपल्याला मोठे आध्यात्मिक पुण्यही मिळते.

या गोष्टी लक्षात ठेवा.

पौर्णिमेच्या दिवशी तामसिक अन्न खाणे टाळावे आणि सात्विक जीवनशैली जगावी. कोणाशीही वाद घालू नये किंवा कडू बोलू नये. मनात चांगले विचार ठेवावे आणि जास्तीत जास्त वेळ देवाचे भजन, कीर्तन आणि नामस्मरणात घालवावा.

आपले घर आणि देवघर स्वच्छ ठेवावे आणि गरजू लोकांना मदत करण्यासाठी नेहमी तयार राहावे.

ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेच्या निमित्ताने मानवतेची सेवा करा.

ही पवित्र पौर्णिमा करुणा, दान आणि निःस्वार्थ सेवेचे प्रतीक आहे. भुकेलेल्यांना अन्न देणे, असहाय्य लोकांना आधार देणे आणि गरजूंना मदत करणे हाच खरा धर्म आहे, अशी शिकवण आपल्याला सनातन परंपरा देते.

या ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमेच्या शुभ मुहूर्तावर, ‘नारायण सेवा संस्थान’च्या माध्यमातून गरीब, असहाय्य आणि दिव्यांग मुलांसाठी चालवल्या जाणाऱ्या अन्नदान मोहिमेला नक्की सहकार्य करा आणि भगवान श्री हरी विष्णूंचा आशीर्वाद मिळवा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न: ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा कधी साजरी केली जाईल?

उत्तर: ज्येष्ठ अधिक पौर्णिमा रविवार, ३१ मे २०२६ रोजी साजरी केली जाईल. ही पौर्णिमा तिथी ३० मे रोजी सकाळी ११:५७ वाजता सुरू होईल आणि ३१ मे रोजी दुपारी ०२:१४ वाजता संपेल.

प्रश्न: अधिक पौर्णिमेला पुरुषोत्तम पौर्णिमा का म्हणतात?

उत्तर: जेव्हा पौर्णिमा पुरुषोत्तम मासात (अधिक मासात) येते, तेव्हा तिला पुरुषोत्तम पौर्णिमा म्हटले जाते. हा दुर्मिळ योग साधारणपणे दर तीन वर्षांतून एकदा येतो.

प्रश्न: अधिक पौर्णिमेला कोणत्या देवी-देवतांची पूजा केली जाते?

उत्तर: या दिवशी मुख्यत्वे भगवान श्री हरी विष्णू आणि माता लक्ष्मी यांची पूजा केली जाते.

प्रश्न: अधिक पौर्णिमेला उपवास करावा का?

उत्तर: होय, धार्मिक मान्यतेनुसार अधिक पौर्णिमेला उपवास करावा. हा उपवास केल्याने मानसिक शांतता, सुख-समृद्धी मिळते आणि भगवान विष्णूंचा आशीर्वाद लाभतो.