ਕਾਰਤਿਕ (ਕੱਤਕ) ਮਹੀਨਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਪਦਾਨ (ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣਾ), ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਾਪ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
ਵੈਦਿਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ 20 ਨਵੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 7:15 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ 21 ਨਵੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 6:31 ਵਜੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ ‘ਸੁਕੂਨ ਭਰੀ ਸਰਦੀ’ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਸੇਵਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਪਛੜੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸਵੈਟਰ ਅਤੇ ਕੰਬਲ ਵੰਡਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਛਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਜੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਧੰਨਵਾਦ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਧਨਤੇਰਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੇ ਦੀਪਾਵਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਤਸਵ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮੀਅਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਰਮਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਹਰਿਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਵਰਤ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ, ਨੇਕ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਮੌਕਾ ਹੈ। ‘ਦੀਪੋਤਸਵ’ (ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ) ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਨਰਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਮੰਤਰ ਹੈ — “ਨਰ ਸੇਵਾ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ” (ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ)। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਕੋਜਾਗਰੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਰਾਸ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।