ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਤਿਥੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ, ਤਰਪਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ), ਕੁਸ਼ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਅਤੇ ਕੁਸ਼ੋਤਪਤਿਨੀ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਤਿਥੀ 10 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 10:33 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 8:56 ਵਜੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਯ ਤਿਥੀ, ਅਰਥਾਤ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਇਸ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਰਾਧ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨਾ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੂਜਾ, ਹਵਨ, ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:
ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੋ:
“ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੇ ਵਸਤੇ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕੁਸ਼ ਮੱਧੇ ਤੁ ਕੇਸ਼ਵਃ।
ਕੁਸ਼ਮੂਲੇ ਵਸੇਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁਸ਼ਾਨ ਮੇ ਦੇਹਿ ਮੇਦਿਨੀ॥”
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ “ਓਮ ਹੂੰ ਫਟ” ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਖਾੜੋ। ਕੁਸ਼ ਹਰੀ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੰਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟਾਂ ਜਾਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ 12 ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਨੂੰ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
“ਸਵਰਗਾਯੁਰਭੂਤਿਕਾਮੇਨ ਤਥਾ ਪਾਪੋਪਸ਼ਾਂਤਯੇ।
ਮੁਮੁਕਸ਼ੁਣਾ ਚ ਦਾਤਵਯੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੇਭਯਸਤਥਾਹਵਮ॥”
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਕਿਸੇ ਭੁੱਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਬਲਕਿ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਜਾਂ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਉਣਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਅੰਨ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ, ਜੋ ਲੋੜਵੰਦ, ਪਛੜੇ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅੰਨਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਜਿੱਥੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ: ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) 2026 ਕਦੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ?
ਜਵਾਬ: ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) 11 ਸਤੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸਵਾਲ: ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਦੇ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਅਤੇ ਕੁਸ਼ੋਤਪਤਿਨੀ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ: ਕੀ ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਹਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ: ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਤੇ ਕੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਭਾਦਰਪਦ ਅਮਾਵਸਿਆ (ਮੱਸਿਆ) ਤੇ ਅੰਨਦਾਨ (ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ) ਦਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।