कृष्ण जन्माष्टमी २०२४: दिनांक, वेळ आणि आध्यात्मिक अर्थ

Start Chat

श्री कृष्ण जन्माष्टमी हा हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचा सण आहे, जो भगवान श्रीकृष्णाच्या जन्माचा उत्सव म्हणून भारतासोबतच जगभरात साजरा केला जातो. हा सण दरवर्षी भाद्रपद महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील अष्टमी तिथीला साजरा केला जातो. सनातन परंपरेनुसार, भगवान श्रीकृष्णाला धर्म, करुणा आणि प्रेमाचे प्रतीक मानले जाते. त्यांच्या मैत्रिणी आणि गोपिकांसोबतच्या लीला शतकानुशतके लोकांना प्रेरणा देत आल्या आहेत.

जन्माष्टमी कोणत्या दिवशी असते ?

यावर्षी श्री कृष्ण जन्माष्टमीचा शुभ मुहूर्त सोमवार, २६ ऑगस्ट रोजी पहाटे ३:३९ वाजता सुरू होईल आणि मंगळवार, २७ ऑगस्ट रोजी पहाटे २:१९ वाजता संपेल. भारतीय संस्कृतीत उदयतिथीला मान्यता असल्याने, यावर्षी श्री कृष्ण जन्माष्टमी २६ ऑगस्ट रोजी साजरी केली जाईल.

श्रीकृष्णाच्या जन्माची कथा

भगवान श्रीकृष्णाचा जन्म मथुरेतील कंसाच्या तुरुंगात झाला. श्रीमद् भागवत कथेच्या वर्णनानुसार, द्वापरयुगात भोजवंशी राजा उग्रसेन मथुरेवर राज्य करत होता. त्याला कंस नावाचा एक जुलमी मुलगा आणि देवकी नावाची एक बहीण होती . देवकीचा विवाह वसुदेवाशी झाला होता . एके दिवशी कंसाने आपल्या वडिलांना तुरुंगात टाकले आणि तो स्वतः मथुरेचा राजा झाला. भविष्यवाणीनुसार, कंसाचा मृत्यू त्याची बहीण देवकीच्या आठव्या मुलाच्या हातून होणार होता . म्हणून त्याने वसुदेव आणि देवकीला तुरुंगात टाकले आणि देवकीच्या पहिल्या सात मुलांना एकामागून एक ठार मारले.

कृष्ण पक्षातील अष्टमी तिथीला मध्यरात्री भगवान श्रीकृष्णाचा जन्म झाला. तेव्हा सर्व पहारेकरी झोपी गेले. कारागृहाचे दरवाजे आपोआप उघडले आणि वासुदेवांनी भगवान श्रीकृष्णाला एका टोपलीत ठेवून ते कारागृहातून बाहेर आले. त्यांनी यमुना नदी पार करून गोकुळात राहणाऱ्या नंदाची पत्नी यशोदा हिच्याकडे त्यांना सोपवले . त्या दिवसांत यशोदेलाही बाळ होणार होते, पण वासुदेव भगवान श्रीकृष्णाऐवजी यशोदेच्या नवजात कन्येला घेऊन पुन्हा कारागृहात परत आले . अशा परिस्थितीत नंद आणि यशोदा यांनी भगवान श्रीकृष्णाला आपला पुत्र म्हणून स्वीकारले.

दुसरीकडे, देवकीने मुलीला जन्म दिला आहे हे कळताच कंस कारागृहात आला आणि त्याने देवकीच्या हातातून त्या मुलीला हिसकावून जमिनीवर फेकून देण्याचा प्रयत्न केला. पण ती मुलगी त्याच्या हातातून निसटून आकाशात गेली. ती मुलगी कंसाला म्हणाली – “तुझा वध करणारा या जगात जन्माला आला आहे. तुला तुझ्या पापांची शिक्षा लवकरच मिळेल.”

जन्माष्टमीचा उत्सव

जन्माष्टमीचा सण मोठ्या थाटामाटात साजरा केला जातो. या दिवशी मंदिरांमध्ये विशेष प्रार्थना केल्या जातात. भक्त उपवास करतात आणि रात्रभर जागतात. घरांमध्ये देखावे सजवले जातात आणि भगवान कृष्णाच्या मूर्तीची पूजा केली जाते. मुले कृष्णाचा वेश धारण करून मंदिरांना भेट देतात.

वृंदावनमधील या उत्सवाची भव्यता पाहण्यासारखी आहे. या दिवशी देशभरातून भक्त येथे येतात आणि आपल्या प्रिय देवतेचे दर्शन घेतात. ते गोवर्धन पर्वताला प्रदक्षिणा घालतात आणि भगवान कृष्णाचा जन्मदिवस मोठ्या थाटामाटात साजरा करतात. ते दही-हंडी कार्यक्रमात सहभागी होतात. या दिवशी मंदिरांमध्ये दिव्य कार्यक्रम आयोजित केले जातात, मधुर संगीत वाजवले जाते आणि रासलीला सादर केली जाते, जी भक्तांना मंत्रमुग्ध करते.

श्रीकृष्ण जन्माष्टमी कशी साजरी करावी उत्सव?

या दिवशी, सकाळी उठल्याबरोबर स्नान करा आणि भगवान श्रीकृष्णाचे ध्यान करत उपवास करण्याचा संकल्प करा. यानंतर, रात्रीच्या पूजेसाठी भगवान श्रीकृष्णाचा झोपाळा सुगंधी फुलांनी सजवा. यानंतर, मध्यरात्री, भगवान श्रीकृष्णाला दूध, दही, तूप, मध, साखर, पंचामृत आणि गंगाजल यांचा अभिषेक करा आणि त्यांना नवीन सुंदर वस्त्रे परिधान करून त्यांची आराधना करा. शंखनाद करत पूर्ण मनाने देवाची पूजा करा आणि लोणी, खडीसाखर, पंजिरी अर्पण करा. शेवटी आरती करून पूजा समाप्त करा , वंदन करा आणि सुखी व समृद्ध जीवनासाठी आशीर्वाद मागा.

श्रीकृष्णाच्या जन्माचा उद्देश

जेव्हा कधी या जगात धर्माचा ऱ्हास होतो, तेव्हा धर्माची पुनर्स्थापना करण्यासाठी देव या पृथ्वीवर अवतार घेतो. भगवान श्रीकृष्ण कंसाला मारण्यासाठी पृथ्वीवर अवतरले. त्यांनी केवळ कंसाला मारले नाही, तर महाभारताच्या युद्धात सारथी बनून अर्जुनाचे मार्गदर्शकही झाले आणि पांडवांना युद्ध जिंकण्यास मदत केली. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर त्यांनी अर्जुनाला दिलेला उपदेश ‘श्रीमद् भगवत गीता’ म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि तो सनातन धर्माच्या मुख्य ग्रंथांपैकी एक आहे .