- +91-7023509999
- 0294-6622222
- info@narayanseva.org
સનાતન ધર્મમાં એકાદશી તિથિને ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુની ઉપાસના માટે અત્યંત પવિત્ર અને પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. દરેક માસમાં આવતી કૃષ્ણ પક્ષ અને શુક્લ પક્ષની એકાદશી સાધકોને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ તથા ઈશ્વરની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાની તક આપે છે. આવી જ પવિત્ર એકાદશીઓમાં અષાઢ માસના કૃષ્ણ પક્ષમાં આવતી યોગિની એકાદશીનું વિશેષ મહત્વ જણાવાયું છે.
ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર આ એકાદશી મનુષ્યના જાણતાં-અજાણતાં થયેલા તમામ પાપોનો નાશ કરનારી, રોગોમાંથી મુક્તિ અપાવનારી તથા અંતે મોક્ષ પ્રદાન કરનારી માનવામાં આવે છે.
શાસ્ત્રોમાં વર્ણન છે કે જે સાધક શ્રદ્ધા અને વિધિપૂર્વક યોગિની એકાદશીનું વ્રત કરે છે તેને મહાન યજ્ઞો, તીર્થયાત્રાઓ અને વિશાળ દાન-પુણ્ય સમાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી ભક્તજનો આ દિવસે ઉપવાસ, જપ, ધ્યાન, પૂજા અને દાન જેવા પુણ્યકર્મોમાં વિશેષપણે જોડાય છે.
દ્રિક પંચાંગ અનુસાર વર્ષ 2026માં યોગિની એકાદશીનું વ્રત 10 જુલાઈ 2026, શુક્રવારના રોજ રાખવામાં આવશે.
હિંદુ ધર્મમાં ઉદય તિથિનું વિશેષ મહત્વ હોવાથી યોગિની એકાદશી 10 જુલાઈ 2026ના રોજ મનાવવામાં આવશે.
વ્રત પારણાંનો સમય:
યોગિની એકાદશીનું વર્ણન બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં મળે છે. આ એકાદશીને તમામ પાપોનો નાશ કરનારી અને મહાન પુણ્ય આપનારી કહેવામાં આવી છે.
શાસ્ત્રોમાં જણાવાયું છે કે અઠ્યાસી હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તે જ પુણ્ય યોગિની એકાદશીનું વ્રત કરવાથી મળે છે.
બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં કહેવામાં આવ્યું છે:
अष्टाशीतिसहस्राणि द्विजान् भोजयते तु यः ।
तत्फलं समवाप्नोति योगिनीव्रतकृन्नरः ॥
અર્થ: જે પુણ્ય અઠ્યાસી હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાથી મળે છે, તે જ પુણ્ય યોગિની એકાદશીનું વ્રત કરનારને પ્રાપ્ત થાય છે. આ વ્રત મોટાં-મોટાં પાપોનો નાશ કરીને અપરંપાર પુણ્ય પ્રદાન કરે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ વ્રત માત્ર પાપમુક્તિ જ નહીં, પરંતુ સુખ, સમૃદ્ધિ, આરોગ્ય અને આધ્યાત્મિક શાંતિ પણ પ્રદાન કરે છે. ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી જીવનની અનેક અડચણો દૂર થાય છે અને સાધક ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ તરફ આગળ વધે છે.
યોગિની એકાદશીના દિવસે બ્રહ્મમુહૂર્તમાં જાગીને સ્નાનાદિ કરીને વ્રતનો સંકલ્પ લેવો.
ત્યારબાદ પૂજા સ્થળે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પ્રતિમા અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરીને વિધિવત પૂજા કરવી.
પૂજા દરમિયાન નીચેની વસ્તુઓ અર્પણ કરવી:
ભગવાન વિષ્ણુ સમક્ષ ઘીનો દીવો પ્રગટાવી આરતી કરવી. આ દિવસે વિષ્ણુ સહસ્રનામનો પાઠ અને એકાદશી વ્રત કથાનું શ્રવણ વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
ભક્તો પોતાની ક્ષમતા અને પરંપરા અનુસાર નિર્જળા, જળાહાર અથવા ફળાહાર વ્રત કરી શકે છે.
રાત્રે જાગરણ કરીને ભગવાનના ભજન, કીર્તન અને સ્મરણમાં સમય પસાર કરવો અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
યોગિની એકાદશી માત્ર ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના જ નહીં, પરંતુ મન, વચન અને કર્મની શુદ્ધિનો પણ પર્વ છે. તેથી આ દિવસે નીચેના નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ:
સનાતન ધર્મમાં દાનને ધર્મનો મુખ્ય આધાર માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર દાન માત્ર કોઈ વસ્તુનો ત્યાગ નથી, પરંતુ કરુણા, સેવા અને પરોપકારની ભાવનાનું વિસ્તરણ છે.
એકાદશી જેવા પવિત્ર દિવસે કરવામાં આવેલ દાન અનેકગણું ફળ આપે છે.
યોગિની એકાદશીના દિવસે નીચેની વસ્તુઓનું દાન વિશેષ શુભ માનવામાં આવે છે:
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં દાનને હંમેશા સર્વોચ્ચ પુણ્યકર્મોમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. ઋષિ દધીચિ, મહાદાની કર્ણ અને રાજા રંતિદેવ જેવા મહાન દાનવીરોની કથાઓ પરોપકાર માટેના તેમના સમર્પણનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
મહાન કવિ અને રાજા ભર્તૃહરિએ નીતિશતકમ્માં દાનનો મહિમા વર્ણવતાં કહ્યું છે:
दानेन भूतानि वशी भवन्ति दानेन वैराण्यपि यान्ति नाशम्।
परोऽपि बन्धुत्वमुपैति दानैर् दानं हि सर्वव्यसनानि हन्ति॥
અર્થ: દાનથી બધા પ્રાણી પ્રસન્ન થાય છે, શત્રુતા નાશ પામે છે અને પરાયો માણસ પણ પોતાનો બની જાય છે. દાન મનુષ્યના અનેક દુઃખો અને સંકટોને દૂર કરવાની શક્તિ ધરાવે છે.
જ્યારે આપણે કોઈ ભૂખ્યા વ્યક્તિને ભોજન, તરસ્યા વ્યક્તિને પાણી અથવા અસહાય વ્યક્તિને સહાયતા આપીએ છીએ, ત્યારે તે સેવા સીધી ઈશ્વર સુધી પહોંચે છે.
શાસ્ત્રોમાં અન્નદાનને તમામ દાનોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાવવામાં આવ્યું છે કારણ કે અન્ન જીવનનો આધાર છે.
યોગિની એકાદશી જેવા પવિત્ર અવસરે જો કોઈ વ્યક્તિ ભૂખ્યા, ગરીબ, દિવ્યાંગ અથવા જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન કરાવે, તો તેને વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
આ શુભ અવસરે નારાયણ સેવા સંસ્થાન દ્વારા દિનદુઃખી, અસહાય, વંચિત અને જરૂરિયાતમંદ બાળકોને ભોજન કરાવવાના સેવા પ્રકલ્પમાં સહભાગી બની ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરો.
યોગિની એકાદશી આત્મશુદ્ધિ, ભક્તિ, સંયમ અને સેવાનો મહાપર્વ છે. આ દિવસ ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાનો, પોતાના જીવનના પાપો અને દોષોથી મુક્ત થવાનો તેમજ દાન-પુણ્ય દ્વારા જરૂરિયાતમંદો પ્રત્યે પોતાની જવાબદારી નિભાવવાનો અવસર આપે છે.
જો આ વ્રત શ્રદ્ધા, વિશ્વાસ અને શુદ્ધ ભાવથી કરવામાં આવે તો તે સાધકના જીવનમાં આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ, સુખ, સમૃદ્ધિ અને શાંતિનો માર્ગ પ્રશસ્ત કરે છે.
આથી, આ યોગિની એકાદશી પર ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુનું સ્મરણ કરો, વ્રત અને પૂજા કરો તથા જરૂરિયાતમંદોની સેવા અને અન્નદાન જેવા પુણ્યકાર્યોમાં ભાગ લઈને પોતાના જીવનને સાર્થક બનાવો.
ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુની કૃપાથી સૌનું જીવન સુખમય, સમૃદ્ધ અને મંગલમય બને તેવી શુભકામનાઓ.
દરેક એકાદશી ભગવાન શ્રીહરી વિષ્ણુની ઉપાસના માટે સમર્પિત માનવામાં આવે છે, પરંતુ તમામ એકાદશીઓમાં આષાઢ શુક્લ પક્ષની દેવશયની એકાદશીનું વિશેષ મહત્વ છે. તેને હરિશયની એકાદશી, પદ્મા એકાદશી અને આષાઢી એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
શાસ્ત્રો અનુસાર, અષાઢ અમાવસ્યા પર કરવામાં આવેલ દાન અનેકગણું આધ્યાત્મિક પુણ્ય આપે છે. ખાસ કરીને, આ દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા પછી ભોજનનું દાન અને જરૂરિયાતમંદોને સેવા કરવાથી ભગવાન શ્રી હરિ વિષ્ણુ અને દેવી લક્ષ્મીના આશીર્વાદ મળે છે.
યોગ ભારતની સનાતન સંસ્કૃતિની અમૂલ્ય ભેટ છે, જે શરીર, મન અને આત્મા વચ્ચે સુમેળ સ્થાપિત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ 2026ના અવસરે યોગનો અર્થ, ઇતિહાસ, આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ અને જીવનને સકારાત્મક દિશા આપતા તેના લાભો વિશે જાણો.
