જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા 2026 : જાણો તિથિ, શુભ મુહૂર્ત, પૂજા-વિધિ અને દાનનું મહત્વ

સનાતન ધર્મમાં પૂર્ણિમા તિથિને અત્યંત પવિત્ર અને પુણ્યદાયી માનવામાં આવી છે. આ દિવસ ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની આરાધના માટે વિશેષ ફળદાયી હોય છે. જ્યારે આ પૂર્ણિમા પુરુષોત્તમ માસ એટલે કે અધિક માસમાં આવે છે, ત્યારે તેનું મહત્વ અનેકગણું વધી જાય છે. આશરે ત્રણ વર્ષમાં એકવાર આવતો આ દુર્લભ સંયોગ સાધના, ભક્તિ, દાન-પુણ્ય અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિની અનુપમ તક પૂરી પાડે છે.

ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ દિવસે શ્રદ્ધા અને વિધિ-વિધાનથી કરવામાં આવેલ સ્નાન, જપ-તપ, પૂજા અને દાન વિશેષ પુણ્ય પ્રદાન કરે છે તથા જીવનના અનેક કષ્ટોને દૂર કરે છે. સ્કંદ પુરાણ, વિષ્ણુધર્મોત્તર પુરાણ અને ભવિષ્ય પુરાણમાં અધિક પૂર્ણિમાના મહત્વનું વિશેષ વર્ણન મળે છે.

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા ક્યારે છે?

વૈદિક પંચાંગ અનુસાર જ્યેષ્ઠ અધિક માસની પૂર્ણિમા તિથિનો પ્રારંભ 30 મે 2026 ના રોજ સવારે 11 કલાકે 57 મિનિટે થશે તથા તેનું સમાપન 31 મે 2026 ના રોજ બપોરે 2 કલાકે 14 મિનિટે થશે. ઉદયા તિથિ મુજબ જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા 31 મે 2026, રવિવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે.

આ પૂર્ણિમા “પુરુષોત્તમ પૂર્ણિમા” તરીકે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે તે પુરુષોત્તમ માસમાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના વિશેષ શુભ માનવામાં આવે છે.

અધિક પૂર્ણિમાનું આધ્યાત્મિક મહત્વ

પુરુષોત્તમ માસ સ્વયં ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુને સમર્પિત માનવામાં આવે છે. આ માસમાં આવતી પૂર્ણિમા સામાન્ય પૂર્ણિમાની સરખામણીમાં ક્યાંય વધુ પુણ્યફળ પ્રદાન કરનારી માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર આ દિવસે કરવામાં આવેલ દરેક શુભ કર્મ વિશેષ પુણ્ય ફળ આપે છે.

માન્યતા છે કે આ પાવન તિથિ પર ગંગા સ્નાન, ભગવાન વિષ્ણુના સત્યનારાયણ સ્વરૂપની પૂજા, વ્રત, દાન અને ભક્તિ કરવાથી વ્યક્તિના સમસ્ત પાપો નષ્ટ થાય છે તથા તેને સુખ, સમૃદ્ધિ અને માનસિક શાંતિની પ્રાપ્તિ થાય છે.

પૂર્ણિમાનો સંબંધ ચંદ્ર સાથે માનવામાં આવ્યો છે અને ચંદ્ર મનનો કારક હોય છે. તેથી આ દિવસે વ્રત અને પૂજા કરવાથી મનની અશાંતિ દૂર થાય છે, સકારાત્મક ઉર્જાનો સંચાર થાય છે તથા આધ્યાત્મિક ચેતનાનો વિકાસ થાય છે.

ધાર્મિક ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખ મળે છે કે અધિક માસની પૂર્ણિમા પર ભગવાન વિષ્ણુનું પૂજન અનેક યજ્ઞો સમાન પુણ્ય પ્રદાન કરે છે. આ દિવસે શ્રદ્ધાથી કરવામાં આવેલ જપ-તપ અને દાન વ્યક્તિને પાપોમાંથી મુક્ત કરી મોક્ષના માર્ગ તરફ અગ્રસર કરે છે.

પૂજા-વ્રતથી થતા લાભ

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમાનું વ્રત સુખ-સૌભાગ્ય અને સમૃદ્ધિ પ્રદાન કરનારું માનવામાં આવ્યું છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની આરાધના કરવાથી ઘરમાં ધન-ધાન્ય, સુખ-વૈભવ અને ઐશ્વર્યનો વાસ થાય છે.

એવી માન્યતા છે કે જો અવિવાહિત કન્યાઓ આ વ્રત શ્રદ્ધાથી કરે તો તેમને યોગ્ય વરની પ્રાપ્તિ થાય છે અને જો યુવકો આ વ્રત કરે તો તેમને સુશીલ અને સંસ્કારી જીવનસાથી પ્રાપ્ત થાય છે.

આ દિવસ માનસિક શાંતિ, પારિવારિક સુખ અને સકારાત્મક વિચારો માટે પણ અત્યંત શુભ માનવામાં આવ્યો છે. ધ્યાન અને ભક્તિ કરવાથી મન નિર્મળ થાય છે તથા જીવનમાં આધ્યાત્મિક ઉન્નતિનો માર્ગ પ્રશસ્ત થાય છે.

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા પૂજા-વિધિ

આ દિવસે પ્રાતઃકાળે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં ઉઠીને સ્નાન કરો. જો શક્ય હોય તો કોઈ પવિત્ર નદી અથવા ગંગાજળ મિશ્રિત જળથી સ્નાન કરો. સ્નાન કર્યા પછી સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરો અને ઘરના પૂજા સ્થળ તથા મંદિરની સાફ-સફાઈ કરો.

પૂજાના સ્થાન પર એક બાજઠ પર લાલ કે પીળું વસ્ત્ર બિછાવી ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પ્રતિમા સ્થાપિત કરો. ત્યારબાદ ધૂપ, દીપ, પીળા પુષ્પો, તુલસી દલ, નૈવેદ્ય અને ફળ અર્પણ કરો.

ઘીનો દીવો પ્રગટાવી ભગવાન વિષ્ણુની આરતી કરો તથા વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અથવા વિષ્ણુ ચાલીસાનો પાઠ કરો. “ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્રનો જાપ કરો.

પૂજન પછી શ્રદ્ધા અનુસાર દીન-હીન, અસહાય, ગરીબો, બ્રાહ્મણો અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન, અન્ન, વસ્ત્ર અને ધનનું દાન કરો.

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા પર દાનનું મહત્વ

સનાતન ધર્મમાં દાનને સૌથી મોટું પુણ્ય કર્મ માનવામાં આવ્યું છે. સાથે જ જ્યારે દાન પુરુષોત્તમ માસની પૂર્ણિમા પર કરવામાં આવે ત્યારે તેનું ફળ અનેકગણું વધી જાય છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ દિવસે કરવામાં આવેલ દાન ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રદાન કરે છે.

અધિક પૂર્ણિમા પર અન્નદાનનું વિશેષ મહત્વ છે. ભૂખ્યાને ભોજન કરાવવું અને ગરીબોની સહાય કરવી એ ઈશ્વરની સાચી સેવા માનવામાં આવે છે.

આ દિવસે સફેદ વસ્તુઓ જેવી કે ચોખા, દૂધ, દહીં, ખાંડ અને વસ્ત્રોનું દાન કરવાથી ચંદ્ર દેવ પ્રસન્ન થાય છે તથા માનસિક શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. અધિક માસમાં 33 માલપુઆનું દાન કરવાની પણ વિશેષ પરંપરા છે, જેને અત્યંત પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દિવસે કરવામાં આવેલ દાન પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિનો માર્ગ ખોલે છે.

હિન્દુ ધર્મના વિવિધ ગ્રંથોમાં દાનના મહત્વનો ઉલ્લેખ મળે છે. દાનનો ઉલ્લેખ કરતા શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે-

સુક્ષેત્રે વાપયેદ્બીજં સુપાત્રે નિક્ષિપેદ્ધનમ્।

સુક્ષેત્રે ચ સુપાત્રે ચ હ્યુપ્તં દત્તં ન નશ્યતિ॥

અર્થાત્ સારા ખેતરમાં બીજ રોપવું જોઈએ અને યોગ્ય વ્યક્તિને ધન આપવું જોઈએ. સારા ખેતરમાં રોપાયેલું બીજ અને સુપાત્ર વ્યક્તિને અપાયેલું દાન ક્યારેય વ્યર્થ જતું નથી.

વૃક્ષો વાવવાનું વિશેષ મહત્વ

વિષ્ણુધર્મોત્તર પુરાણ અનુસાર પુરુષોત્તમ માસમાં વૃક્ષો વાવવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી અધિક પૂર્ણિમા પર પીપળો, વડ, ઉમરો, તુલસી, આમળા, બિલી, અશોક અને કદંબ જેવા પવિત્ર વૃક્ષો વાવવાનું વિશેષ મહત્વ બતાવવામાં આવ્યું છે.

આ વૃક્ષોને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમના રોપણ અને સંરક્ષણથી પર્યાવરણની રક્ષાની સાથે-સાથે આધ્યાત્મિક પુણ્યની પણ પ્રાપ્તિ થાય છે.

આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો

પૂર્ણિમાના દિવસે તામસિક ભોજનથી દૂર રહો અને સાત્વિકતા અપનાવો. કોઈની સાથે વિવાદ કે કટુ વચન ન બોલો. મનમાં સકારાત્મક વિચારો રાખો અને વધુમાં વધુ સમય ભગવાનના સ્મરણ અને ભજન-કીર્તનમાં વિતાવો. ઘર અને મંદિરની સ્વચ્છતા જાળવો તથા જરૂરિયાતમંદ લોકોની સહાય ચોક્કસ કરો.

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમાના પાવન અવસરે કરો સેવા અને સહયોગ

પૂર્ણિમાનો આ પવિત્ર અવસર માનવ સેવા અને કરુણાનો સંદેશ આપે છે. સનાતન પરંપરામાં આપણને જણાવવામાં આવ્યું છે કે ભૂખ્યાને ભોજન કરાવવું, અસહાયને સહારો આપવો અને જરૂરિયાતમંદોની મદદ કરવી એ જ સાચો ધર્મ છે.

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમાના આ પુણ્યકારી અવસરે નારાયણ સેવા સંસ્થાનના દીન-હીન, અસહાય અને દિવ્યાંગ બાળકોને ભોજન કરાવવાના સેવા પ્રકલ્પમાં સહયોગ કરો અને ભગવાન શ્રીહરિની કૃપા અને આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

પ્રશ્ન: જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા ક્યારે ઉજવવામાં આવશે?

ઉત્તર: જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા 31 મે 2026, રવિવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે. પૂર્ણિમા તિથિનો પ્રારંભ 30 મેના રોજ સવારે 11:57 વાગ્યે થશે અને સમાપન 31 મેના રોજ બપોરે 2:14 વાગ્યે થશે.

પ્રશ્ન: અધિક પૂર્ણિમાને પુરુષોત્તમ પૂર્ણિમા કેમ કહેવામાં આવે છે?

ઉત્તર: જ્યારે પૂર્ણિમા પુરુષોત્તમ માસ (અધિક માસ) માં આવે છે, ત્યારે તેને પુરુષોત્તમ પૂર્ણિમા કહેવામાં આવે છે. આ સંયોગ આશરે ત્રણ વર્ષમાં એકવાર બને છે.

પ્રશ્ન: અધિક પૂર્ણિમા પર કયા ભગવાનની પૂજા કરવામાં આવે છે?

ઉત્તર: આ દિવસે મુખ્યત્વે ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન: શું અધિક પૂર્ણિમા પર વ્રત રાખવું જોઈએ?

ઉત્તર: હા, ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર અધિક પૂર્ણિમાનું વ્રત રાખવાથી માનસિક શાંતિ, સુખ-સૌભાગ્ય અને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.