જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા 2026 : જાણો તિથિ, શુભ મુહૂર્ત, પૂજા-વિધિ અને દાનનું મહત્વ

સનાતન ધર્મમાં પૂર્ણિમા તિથિને અત્યંત પવિત્ર અને પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. આ દિવસ ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની આરાધના માટે વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે. જ્યારે આ પૂર્ણિમા પુરુષોત્તમ માસ એટલે કે અધિક માસમાં આવે છે, ત્યારે તેનું મહત્વ અનેક ગણું વધી જાય છે. લગભગ ત્રણ વર્ષમાં એક વાર આવતો આ દુર્લભ સંયોગ સાધના, ભક્તિ, દાન-પુણ્ય અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ માટે અદભૂત અવસર પ્રદાન કરે છે. 

ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ દિવસે શ્રદ્ધા અને વિધિ-વિધાનથી કરાયેલ સ્નાન, જપ-તપ, પૂજા અને દાન વિશેષ પુણ્ય આપે છે અને જીવનનાં અનેક દુઃખો દૂર કરે છે. સ્કંદ પુરાણ, વિષ્ણુધર્મોત્તર પુરાણ અને ભવિષ્ય પુરાણમાં અધિક પૂર્ણિમાના મહિમાનું વિશેષ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. 

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા ક્યારે છે?

વૈદિક પંચાંગ અનુસાર જ્યેષ્ઠ અધિક માસની પૂર્ણિમા તિથિનો પ્રારંભ 30 મે 2026ના રોજ સવારે 11 વાગ્યાને 57 મિનિટે થશે અને તેનું સમાપન 31 મે 2026ના રોજ બપોરે 2 વાગ્યાને 14 મિનિટે થશે. 

ઉદય તિથિ અનુસાર જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા 31 મે 2026, રવિવારના દિવસે ઉજવવામાં આવશે. 

આ પૂર્ણિમાને “પુરુષોત્તમ પૂર્ણિમા” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે તે પુરુષોત્તમ માસમાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. 

અધિક પૂર્ણિમાનું આધ્યાત્મિક મહત્વ

પુરુષોત્તમ માસ ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુને સમર્પિત માનવામાં આવે છે. આ માસમાં આવતી પૂર્ણિમાને સામાન્ય પૂર્ણિમાની તુલનામાં અનેક ગણી વધુ પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. 

શાસ્ત્રો અનુસાર આ દિવસે કરાયેલ દરેક શુભ કાર્ય વિશેષ પુણ્યફળ આપે છે. માન્યતા છે કે આ પવિત્ર દિવસે ગંગાસ્નાન, ભગવાન વિષ્ણુના સત્યનારાયણ સ્વરૂપની પૂજા, વ્રત, દાન અને ભક્તિ કરવાથી મનુષ્યના તમામ પાપો નષ્ટ થાય છે અને તેને સુખ, સમૃદ્ધિ અને માનસિક શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. 

પૂર્ણિમાનો સંબંધ ચંદ્ર સાથે હોવાનું માનવામાં આવે છે અને ચંદ્ર મનનો કારક છે. તેથી આ દિવસે વ્રત અને પૂજા કરવાથી મનની અશાંતિ દૂર થાય છે, સકારાત્મક ઊર્જાનો વિકાસ થાય છે અને આધ્યાત્મિક ચેતનામાં વૃદ્ધિ થાય છે. 

ધાર્મિક ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખ મળે છે કે અધિક માસની પૂર્ણિમા પર ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી અનેક યજ્ઞોના સમાન પુણ્ય મળે છે. આ દિવસે શ્રદ્ધાથી કરાયેલ જપ-તપ અને દાન મનુષ્યને પાપોથી મુક્ત કરીને મોક્ષના માર્ગ તરફ દોરી જાય છે. 

પૂજા-વ્રતથી થતા લાભ

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમાનું વ્રત સુખ, સૌભાગ્ય અને સમૃદ્ધિ પ્રદાન કરનારું માનવામાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની ઉપાસના કરવાથી ઘરમાં ધન, વૈભવ અને સુખ-શાંતિનો વાસ થાય છે. 

એવી માન્યતા છે કે અવિવાહિત કન્યાઓ આ વ્રત શ્રદ્ધાપૂર્વક કરે તો તેમને યોગ્ય જીવનસાથી મળે છે અને યુવકો આ વ્રત કરે તો તેમને સુશીલ અને સંસ્કારી પત્ની પ્રાપ્ત થાય છે. 

આ દિવસ માનસિક શાંતિ, કૌટુંબિક સુખ અને સકારાત્મક વિચારો માટે પણ અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.  ધ્યાન અને ભક્તિ કરવાથી મન નિર્મળ બને છે અને જીવનમાં આધ્યાત્મિક પ્રગતિનો માર્ગ ખુલ્લો થાય છે. 

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા પૂજા-વિધિ

આ દિવસે વહેલી સવારે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં ઉઠીને સ્નાન કરવું જોઈએ. શક્ય હોય તો પવિત્ર નદીમાં અથવા ગંગાજળ મિશ્રિત જળથી સ્નાન કરવું. ત્યારબાદ સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરીને ઘરનાં મંદિર અને પૂજાસ્થળની સફાઈ કરવી. 

પૂજાસ્થળ પર લાલ અથવા પીળું વસ્ત્ર પાથરી ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવી.  ત્યારબાદ ધૂપ, દીપ, પીળાં ફૂલો, તુલસીદળ, ફળ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું. 

ઘીનો દીવો પ્રગટાવી ભગવાન વિષ્ણુની આરતી કરવી તેમજ વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અથવા વિષ્ણુ ચાલીસાનો પાઠ કરવો.
“ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્રનો જપ કરવો. 

પૂજા બાદ પોતાની શ્રદ્ધા અને ક્ષમતા મુજબ ગરીબો, દિન-હીન, અસહાય, બ્રાહ્મણો અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન, અન્ન, વસ્ત્ર અને ધનનું દાન કરવું. 

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા પર દાનનું મહત્વ

સનાતન ધર્મમાં દાનને સર્વોચ્ચ પુણ્યકર્મ માનવામાં આવે છે. જ્યારે દાન પુરુષોત્તમ માસની પૂર્ણિમા પર કરવામાં આવે છે ત્યારે તેનું ફળ અનેક ગણું વધી જાય છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ દિવસે કરાયેલ દાન ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત કરાવે છે. 

અધિક પૂર્ણિમા પર અન્નદાનનું વિશેષ મહત્વ છે. ભૂખ્યા લોકોને ભોજન કરાવવું અને ગરીબોની સહાય કરવી એ ઈશ્વરની સાચી સેવા માનવામાં આવે છે. 

આ દિવસે ચોખા, દૂધ, દહીં, ખાંડ અને સફેદ વસ્ત્રો જેવી સફેદ વસ્તુઓનું દાન કરવાથી ચંદ્રદેવ પ્રસન્ન થાય છે અને માનસિક શાંતિ મળે છે. અધિક માસમાં 33 માલપૂઆનું દાન કરવાની વિશેષ પરંપરા પણ છે, જેને અત્યંત પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. 

ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દિવસે કરાયેલ દાન પરિવાર માટે સુખ-સમૃદ્ધિના દ્વાર ખોલે છે. 

હિંદુ ધર્મના વિવિધ ગ્રંથોમાં દાનના મહત્વનો ઉલ્લેખ મળે છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે —

“સુક્ષેત્રે વાપયેદ્બીજં સુપાત્રે નિક્ષિપેદ્ધનમ્।
સુક્ષેત્રે ચ સુપાત્રે ચ હ્યુપ્તં દત્તં ન નશ્યતિ॥”

અર્થાત્ સારા ખેતરમાં બીજ વાવવું જોઈએ અને યોગ્ય વ્યક્તિને ધનદાન કરવું જોઈએ. સારા ખેતરમાં વાવેલું બીજ અને યોગ્ય વ્યક્તિને આપેલું દાન ક્યારેય વ્યર્થ જતું નથી. 

વૃક્ષારોપણનું વિશેષ મહત્વ

વિષ્ણુધર્મોત્તર પુરાણ અનુસાર પુરુષોત્તમ માસમાં વૃક્ષારોપણ કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. 

તેથી અધિક પૂર્ણિમા પર પીપળો, વડ, ગૂલર, તુલસી, આંબળા, બેલ, અશોક અને કદંબ જેવા પવિત્ર વૃક્ષો વાવવાનું વિશેષ મહત્વ જણાવાયું છે. 

આ વૃક્ષોને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમનું રોપણ અને સંરક્ષણ પર્યાવરણની રક્ષા સાથે આધ્યાત્મિક પુણ્ય પણ આપે છે. 

આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો

પૂર્ણિમાના દિવસે તામસિક ભોજનથી દૂર રહો અને સાત્વિકતા અપનાવો. કોઈ સાથે વિવાદ ન કરો અને કડવા શબ્દો બોલવાનું ટાળો. મનમાં સકારાત્મક વિચારો રાખો અને વધુમાં વધુ સમય ભગવાનના સ્મરણ, ભજન-કીર્તન અને ભક્તિમાં વિતાવો. 

ઘર અને મંદિરની સ્વચ્છતા જાળવો અને જરૂરિયાતમંદ લોકોની મદદ જરૂર કરો. 

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમાના પાવન અવસરે સેવા અને સહયોગ કરો

પૂર્ણિમાનો આ પવિત્ર અવસર માનવ સેવા અને કરુણાનો સંદેશ આપે છે. સનાતન પરંપરા આપણને શીખવે છે કે ભૂખ્યાને ભોજન કરાવવું, અસહાયને સહારો આપવો અને જરૂરિયાતમંદોની મદદ કરવી એ જ સાચો ધર્મ છે. 

જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમાના આ પુણ્યદાયી અવસરે Narayan Seva Sansthan ના દિન-હીન, અસહાય અને દિવ્યાંગ બાળકોને ભોજન કરાવવાના સેવા પ્રકલ્પમાં સહયોગ આપો અને ભગવાન શ્રીહરિના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરો. 

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

પ્રશ્ન: જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા ક્યારે ઉજવાશે?
ઉત્તર: જ્યેષ્ઠ અધિક પૂર્ણિમા 31 મે 2026, રવિવારે ઉજવાશે. પૂર્ણિમા તિથિ 30 મે સવારે 11:57 વાગ્યે શરૂ થશે અને 31 મે બપોરે 2:14 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. 

પ્રશ્ન: અધિક પૂર્ણિમાને પુરુષોત્તમ પૂર્ણિમા કેમ કહેવામાં આવે છે?
ઉત્તર: જ્યારે પૂર્ણિમા પુરુષોત્તમ માસ (અધિક માસ)માં આવે છે ત્યારે તેને પુરુષોત્તમ પૂર્ણિમા કહેવામાં આવે છે.  આ સંયોગ લગભગ ત્રણ વર્ષે એક વાર બને છે. 

પ્રશ્ન: અધિક પૂર્ણિમા પર કયા ભગવાનની પૂજા કરવામાં આવે છે?
ઉત્તર: આ દિવસે મુખ્યત્વે ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવામાં આવે છે. 

પ્રશ્ન: શું અધિક પૂર્ણિમા પર વ્રત રાખવું જોઈએ?
ઉત્તર: હા, ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર અધિક પૂર્ણિમાનું વ્રત રાખવાથી માનસિક શાંતિ, સુખ-સમૃદ્ધિ અને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.