देवउठनी एकादशी ही कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षातील एकादशी आहे, ज्या दिवशी मंदिरे दिव्यांच्या प्रकाशाने उजळून निघतात आणि भगवान विष्णूंच्या जागृतीचा उत्साह भक्तांच्या हृदयात भरून जातो. या पवित्र प्रसंगाला देवउठनी एकादशी (किंवा प्रबोधिनी एकादशी) म्हणून ओळखले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार, या दिवशी भगवान विष्णू त्यांच्या योगनिद्रेतून जागे होतात आणि चातुर्मासाची समाप्ती होते. म्हणूनच, देवउठनी एकादशी हा आपल्या सत्कर्मांप्रती आणि चांगल्या हेतूंप्रती असलेली कटिबद्धता नव्याने दृढ करण्याचा एक अत्यंत शुभ प्रसंग मानला जातो.
भगवान विष्णू हे सृष्टीचे पालन, रक्षण आणि करुणेचे प्रतीक आहेत. देवउठनी एकादशी आपल्याला स्वतःमधील करुणा आणि निस्वार्थी सेवाभावाची भावना जागृत करण्याची प्रेरणा देते. या पवित्र दिवशी, जेव्हा आपण आपली भक्ती भगवान विष्णूंच्या चरणी अर्पण करतो आणि एखाद्या गरजू व्यक्तीला अन्न, आधार किंवा मदत देतो, तेव्हा आपल्या भक्तीला एका अर्थपूर्ण सेवेचे रूप प्राप्त होते.
या दिवशी उपवास करणे, भगवान विष्णूंची पूजा करणे, त्यांच्या नामाचा जप करणे, तुळशीची पूजा करणे, दानधर्म करणे आणि आपल्या क्षमतेनुसार इतरांची सेवा करणे ही अत्यंत पुण्यदायी कार्ये मानली जातात. ईश्वराप्रती असलेली भक्ती आणि मानवतेप्रती असलेली करुणा यांची सांगड घातल्यामुळे देवउठनी एकादशीचा संदेश अधिक अर्थपूर्ण बनतो.
आपल्या अवतीभवती अशी अनेक मुले आहेत ज्यांना नेहमी पौष्टिक अन्न मिळत नाही. या शुभ प्रसंगी एखाद्या भुकेलेल्या आणि गरजू मुलाला भोजन देणे हा त्यांच्याप्रती काळजी, आपुलकी आणि आधार व्यक्त करण्याचा एक अर्थपूर्ण मार्ग आहे.
याच सेवाभावाने, नारायण सेवा संस्थान देवउठनी एकादशीच्या या पावन पर्वावर गरजू, वंचित, असहाय्य आणि दिव्यांग मुलांसाठी अन्नदान सेवा उपक्रम आयोजित करत आहे. तुम्हीही या उदात्त उपक्रमाचा एक भाग होऊ शकता आणि एखाद्या गरजू मुलाला पौष्टिक आणि गोड भोजन मिळवून देण्यास मदत करू शकता.
जेव्हा कोणतेही दान बदल्यात कोणत्याही अपेक्षेविना आणि स्वीकारणाऱ्याच्या गरजांना प्राधान्य देऊन केले जाते, तेव्हा ते अधिक अर्थपूर्ण बनते. श्रीमद्भगवद्गीतेमध्ये भगवान श्रीकृष्णांनी सात्त्विक दानाचे स्वरूप सांगताना म्हटले आहे:
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम्।।
याचा अर्थ असा की, कोणतेही दान हे आपले कर्तव्य समजून, बदल्यात प्रत्युपकाराची (परताव्याची) कोणतीही अपेक्षा न ठेवता, योग्य ठिकाणी, योग्य वेळी आणि योग्य (पात्र) व्यक्तीला दिले जाते, त्याला ‘सात्त्विक दान’ म्हटले जाते.
देवउठनी एकादशीला याच भावनेचा अंगीकार करून आपण गरजूंची मदत करू शकतो, भुकेलेल्यांना अन्न देऊ शकतो आणि ज्यांना काळजी व करुणेची गरज आहे अशा लोकांचा आधार बनू शकतो. दानाचे खरे मूल्य हे कोणाची तरी खरी गरज पूर्ण करण्यात आणि त्यांच्या जीवनात आनंद व समाधानाची भावना निर्माण करण्यातच सामावलेले आहे.
देवउठनी एकादशीला दीपप्रज्वलन करा, भगवान विष्णूंचे स्मरण करा, तुळशी आणि शालिग्राम यांची पूजा करा आणि आपल्या क्षमतेनुसार दान व सेवा करण्याचा संकल्प करा. या पवित्र प्रसंगी केलेले एक छोटेसे परोपकाराचे कार्यही एखाद्या गरजू व्यक्तीसाठी मोठ्या आनंदाचा स्रोत बनू शकते.
भगवान विष्णूंच्या जागृतीचा हा शुभ उत्सव साजरा करताना, चला आपण आपल्या भक्तीचे रूपांतर सेवेत करूया. एखाद्या गरजू मुलाच्या पानात भोजन पोहोचवण्यास मदत करा आणि मानवतेच्या सेवेच्या या उदात्त कार्यात सहभागी व्हा.