भारतीय सनातन संस्कृतीत विवाहाला दोन कुटुंबांचे आणि दोन आयुष्यांच्या प्रवासाचे पवित्र मिलन मानले जाते. वेद आणि पुराणांमध्ये सांगितलेल्या परंपरांनुसार, पवित्र अग्नीभोवती घेतलेले सात फेरे आणि सात वचने म्हणजे सुख-दुःखात एकमेकांची साथ देण्याचे, धर्माच्या मार्गावर चालण्याचे आणि सन्मान व जबाबदारीने संसारात प्रवेश करण्याचे आयुष्यभराचे वचन आहे.
याच पवित्र परंपरेला मानवसेवा, आपुलकी आणि सामाजिक सलोख्याची जोड देत, ‘नारायण सेवा संस्थान’तर्फे उदयपूर येथील आपल्या ऐतिहासिक सेवा कॅम्पसमध्ये ४७ वा दिव्यांग आणि गरजू जोडप्यांचा भव्य सामूहिक विवाह सोहळा आयोजित केला जात आहे.
हा दोन दिवसांचा विवाह सोहळा १९ आणि २० सप्टेंबर २०२६ रोजी उदयपूरमधील ‘बडी’ परिसरातील ‘लिओ का गुढा’ येथील ‘सेवा महातीर्थ’ कॅम्पसमध्ये पार पडणार आहे. शारीरिक अपंगत्व किंवा गरिबीमुळे ज्या तरुणांचे लग्नाचे स्वप्न अपूर्ण राहते, अशा शेकडो दिव्यांग आणि गरजू जोडप्यांच्या आयुष्यात नवी उमेद आणि आनंदाची नवी पहाट फुलवणे हा या कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
सरोवरांचे शहर असलेल्या उदयपूरमध्ये होणारा हा सामूहिक विवाह सोहळा म्हणजे मानवता आणि श्रद्धेचा एक सुंदर संगम असेल. या दोन दिवसांत पारंपरिक पद्धतीनुसार अतिशय सुंदर लग्नाचे मंडप उभारले जातील. पुरोहितांच्या मंत्रोच्चारात आणि सनईच्या सुरांमध्ये हे दिव्यांग व गरजू वधू-वर एकमेकांचा हात हातात घेऊन आपल्या नव्या आयुष्याची सुरुवात करतील.
ज्या गरीब पालकांसाठी मुलीचे लग्न करणे किंवा लग्नाचा खर्च उचलणे हे एक मोठे आव्हान असते, अशा कुटुंबांसाठी ‘नारायण सेवा संस्थान’चा हा उपक्रम अशा कुटुंबासाठी खूप मोठा आधार ठरतो. गरिबी आणि शारीरिक मर्यादांवर मात करत, हे संस्थान या योग्य जोडप्यांना आदराने आणि आनंदाने नवीन आयुष्य सुरू करण्याची संधी देते.
सनातन धर्मात कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात विघ्नहर्त्या गणपती बाप्पाच्या पूजनाने होते. याच परंपरेनुसार, या सोहळ्याची सुरुवातही श्री गणेश पूजनाने केली जाईल.
वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ।
निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा॥
या प्रार्थनेद्वारे गणपती बाप्पाकडे हेच मागणी मागितले जाते की, नवविवाहित जोडप्यांच्या आयुष्यातील सर्व अडचणी-संकटे दूर व्हावीत आणि त्यांचे वैवाहिक आयुष्य सुख, शांती, प्रेम आणि समृद्धीने भरून जावे.
या विवाह सोहळ्यात सर्व पारंपरिक चालीरीती आणि पद्धतींनुसार विधी पार पाडले जातील.
या पवित्र सामूहिक विवाह सोहळ्यात सहभागी होण्यासाठी इच्छुक अर्जदारांनी खालील पात्रता पूर्ण करणे आवश्यक आहे :
ज्या पात्र जोडप्यांना या सोहळ्यात सहभागी होऊन आपल्या नव्या आयुष्याची सुरुवात करायची आहे, ते ‘नारायण सेवा संस्थान’च्या www.narayanseva.org या अधिकृत वेबसाईटला भेट देऊन ऑनलाईन अर्ज करू शकतात.
अधिक माहितीसाठी किंवा नोंदणीच्या मदतीसाठी अर्जदार ०२९४-६६२२२२२ या क्रमांकावर संपर्क साधू शकतात.
आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि कमी उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांसाठी मुला-मुलींचे लग्न करणे हा मोठा आर्थिक भार ठरू शकतो. कपडे, दागिने, सजावट, लग्नाचे जेवण आणि नव्या घरासाठी लागणाऱ्या आवश्यक वस्तूंची व्यवस्था करणे प्रत्येक कुटुंबाला शक्य असेलच असे नाही.
‘नारायण सेवा संस्थान’ दानशूर व्यक्तींच्या मदतीने लग्नाची ही संपूर्ण व्यवस्था अगदी मोफत करते, ज्यामुळे गरीब पालकांच्या डोक्यावरील हा भार हलका होतो.
सनातन परंपरेत दानाला मन शुद्ध करणारे आणि मोठे पुण्य मिळवून देणारे कार्य मानले जाते. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल किंवा दिव्यांग कुटुंबातील मुलीच्या विवाहाला मदत करणे आणि तिच्या नव्या संसाराची सुरुवात करण्यासाठी हातभार लावणे ही एक चांगली सेवा मानली जाते.
असे म्हटले जाते:
कन्यादानं परम पुण्यं
स्वर्गं मोक्षं च विन्दति।
म्हणजेच, जो व्यक्ती निष्ठेने आणि सेवाभावाने कन्यादानात भाग घेतो, त्याला मोठे पुण्य मिळते आणि त्याच्यासाठी मोक्षाचा मार्ग सुकर होतो.
जेव्हा आपण एखाद्या गरीब किंवा दिव्यांग मुलीच्या लग्नासाठी खारीचा वाटा उचलतो, तेव्हा ती फक्त पैशांची मदत नसते; तर ती त्या मुलीच्या चेहऱ्यावरचा आनंद, तिच्या पालकांची चिंता मिटवणारा आधार आणि एका नव्या कुटुंबाची भक्कम पायाभरणी असते.
नारायण सेवा संस्थानचे अध्यक्ष आणि ‘सेवक’ प्रशांत भैया यांच्या मते, समाजाची प्रगती केवळ भौतिक विकासामुळे होत नाही. समाजातील दुर्बल घटकांना सोबत घेऊन त्यांना मदत आणि आधार देणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. आपल्या धर्मग्रंथांमध्येही निःस्वार्थ सेवेचे महत्त्व सांगितले आहे :
परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः।
परोपकाराय वहन्ति नद्यः।
परोपकाराय दुहन्ति गावः।
परोपकारार्थमिदं शरीरम्॥
ज्याप्रमाणे झाडे इतरांसाठी फळे देतात आणि सावली देतात, नद्या इतरांची तहान भागवण्यासाठी वाहतात आणि गायी इतरांच्या पोषणासाठी दूध देतात, त्याचप्रमाणे माणसाचे शरीर आणि जीवन हेही इतरांच्या सेवेसाठी आणि समाजाच्या कल्याणासाठी उपयोगी पडावे, असा या विचाराचा अर्थ आहे.
नारायण सेवा संस्थान’ तुम्हा सर्वांना आवाहन करते की, १९ आणि २० सप्टेंबर २०२६ रोजी उदयपूर येथे होणाऱ्या या ४७ व्या दिव्यांग आणि गरीब जोडप्यांच्या सामूहिक विवाह सोहळ्यात एकत्र या, आणि सेवा व करुणेचा हा उत्सव यशस्वी करा.
सर्व दानशूर व्यक्ती आणि हितचिंतकांना विनंती आहे की, त्यांनी आपल्या क्षमतेनुसार सेवेचा संकल्प करावा आणि या गरजू जोडप्यांच्या नव्या आयुष्याची सुंदर सुरुवात करण्यात आपले योगदान द्यावे.