વરુથિની એકાદશી ૨૦૨૬: તારીખ, શુભ સમય, ઉપવાસ પદ્ધતિ અને દાનનું મહત્વ જાણો.

સનાતન ધર્મમાં એકાદશી તિથિને ભગવાન શ્રીહરી વિષ્ણુની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત કરવાનો પવિત્ર દિવસ માનવામાં આવે છે. દરેક માસમાં આવતી બંને એકાદશીઓનું પોતાનું અલગ મહત્વ હોય છે, પરંતુ વૈશાખ માસના કૃષ્ણ પક્ષમાં આવતી વરૂથિની એકાદશીનું સ્થાન અત્યંત શ્રેષ્ઠ અને પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે. આ તિથિ સાધકના જીવનમાંથી પાપ, દુઃખ, દુર્ભાગ્ય અને અવરોધોને દૂર કરીને તેને સુખ, સમૃદ્ધિ અને મોક્ષનો માર્ગ આપે છે.

‘વરૂથિની’ શબ્દનો અર્થ છે ‘રક્ષણ કરનાર’. એટલે કે આ એકાદશી પોતાના ભક્તોને તમામ સંકટોથી રક્ષણ આપે છે અને તેમને ભગવાન શ્રીહરીની કૃપાના પાત્ર બનાવે છે. શાસ્ત્રોમાં જણાવાયું છે કે જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધા અને નિયમપૂર્વક આ વ્રતનું પાલન કરે છે, તેના અનેક જન્મોના પાપ નાશ પામે છે અને તેને વૈકુંઠ ધામની પ્રાપ્તિ થાય છે.

વરૂથિની એકાદશી ક્યારે છે?

દ્રિક પંચાંગ અનુસાર વૈશાખ માસના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી તિથિ 13 એપ્રિલ 2026ના મધરાતે 1 વાગ્યાને 16 મિનિટે શરૂ થશે અને 14 એપ્રિલ 2026ના મધરાતે 1 વાગ્યાને 8 મિનિટે પૂર્ણ થશે।

હિંદુ પંચાંગમાં ઉદયતિથિનું વિશેષ મહત્વ હોય છે, તેથી વરૂથિની એકાદશીનું વ્રત 14 એપ્રિલ 2026, મંગળવારે રાખવામાં આવશે।

પૌરાણિક મહત્વ

પુરાણોમાં વરૂથિની એકાદશીની મહિમાનું અત્યંત સુંદર વર્ણન મળે છે। ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં આ વ્રતનું મહત્વ વિગતવાર સમજાવવામાં આવ્યું છે।

ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પૂછતાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે આ એકાદશી મનુષ્યને આ લોકમાં સૌભાગ્ય, સુખ અને સમૃદ્ધિ આપે છે અને પરલોકમાં મોક્ષનો માર્ગ ખોલે છે। આ વ્રતનું ફળ હજારો વર્ષોની તપસ્યા જેટલું માનવામાં આવે છે।

શાસ્ત્રો અનુસાર આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના વરાહ અવતારની પૂજા વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે। રાત્રે જાગરણ કરીને પ્રભુ મધુસૂદનના નામનું સ્મરણ કરવાથી સાધક તમામ પાપોથી મુક્ત થઈ પરમ પદ પ્રાપ્ત કરે છે।

આ વ્રત માત્ર ભૌતિક સુખ જ નથી આપતું, પરંતુ આત્માની શુદ્ધિ અને ઈશ્વર સાથે જોડાવાનું સાધન પણ બને છે।

વરૂથિની એકાદશી વ્રત વિધિ

આ પવિત્ર વ્રતની શરૂઆત દશમી તિથિથી જ માનવામાં આવે છે। દશમીની રાત્રે સાત્વિક ભોજન લઈને મન, વાણી અને કર્મથી પવિત્ર રહેવાનો સંકલ્પ લેવો જોઈએ।

એકાદશીના દિવસે વહેલી સવારે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં ઊઠીને સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ પીળા અથવા સફેદ વસ્ત્ર ધારણ કરો। ત્યારબાદ ભગવાન શ્રીહરી વિષ્ણુ સમક્ષ વ્રતનો સંકલ્પ લો।

પૂજામાં નીચેની સામગ્રીનો ઉપયોગ કરો:

• તુલસી દળ
• પીળા ફૂલ
• ધૂપ અને દીવો
• પંચામૃત
• ચંદન
• ફળ અને નૈવેદ્ય

ભગવાન વિષ્ણુને તુલસી અર્પણ કરો અને “વિષ્ણુ સહસ્રનામ” તથા “ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્રનો જપ કરો। આખો દિવસ ઉપવાસ રાખીને પ્રભુનું સ્મરણ કરો। રાત્રે ભજન-કીર્તન અને જાગરણ કરવું અત્યંત પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે।

દ્વાદશીના દિવસે સવારે બ્રાહ્મણ ભોજન, વસ્ત્રદાન, અન્નદાન અને દક્ષિણા આપીને વ્રતનું પારણ કરવું જોઈએ।

દાનનું મહત્વ

સનાતન ધર્મમાં દાનને સર્વોચ્ચ પુણ્યકર્મોમાં ગણવામાં આવે છે। ખાસ કરીને એકાદશીના દિવસે કરાયેલ દાન વિશેષ ફળદાયક માનવામાં આવે છે।

શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે:

તપઃ પરં કૃતયુગે ત્રેતાયાં જ્ઞાનમુચ્યતે।
દ્વાપરે યજ્ઞમેવાહુર્દાનમેકં કલૌ યુગે॥

અર્થાત્ સત્યયુગમાં તપ, ત્રેતાયુગમાં જ્ઞાન, દ્વાપરમાં યજ્ઞ અને કલિયુગમાં દાન જ મનુષ્યના કલ્યાણનું સૌથી મોટું સાધન છે।

વરૂથિની એકાદશી પર કરેલું દાન મનુષ્યને અનેક જન્મોના પાપોથી મુક્ત કરે છે। આ માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ કરુણા, દયા અને સેવા નો જીવંત સ્વરૂપ છે।

આ દિવસે કયું દાન કરવું?

શાસ્ત્રોમાં અન્નદાનને મહાદાન કહેવાયું છે। ભૂખ્યા માણસને ભોજન કરાવવું સૌથી મોટું પુણ્ય છે। આ દિવસે ખાસ કરીને કોઈ ભૂખ્યા, પીડિત અથવા અસહાય વ્યક્તિની સેવા કરવી ભગવાન શ્રીહરીની સાચી પૂજા સમાન માનવામાં આવે છે।

વરૂથિની એકાદશીના પવિત્ર અવસરે તમે ગરીબ, અસહાય, દિવ્યાંગ અને જરૂરિયાતમંદ બાળકોને ભોજન કરાવવાના પુણ્ય કાર્યમાં સહભાગી થાઓ।

વરૂથિની એકાદશી આત્મશુદ્ધિ, સંયમ, ભક્તિ અને સેવા નો મહાપર્વ છે। ભગવાન નારાયણની કૃપાથી આ પવિત્ર એકાદશી તમારા જીવનમાં સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિનો માર્ગ પ્રસ્થાપિત કરે તેવી શુભેચ્છા।

જય શ્રીહરી!

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

પ્રશ્ન: વરૂથિની એકાદશી 2026 ક્યારે છે?
જવાબ: વર્ષ 2026માં વરૂથિની એકાદશી 14 એપ્રિલ, મંગળવારે મનાવવામાં આવશે। દ્રિક પંચાંગ મુજબ તિથિ 13 એપ્રિલની રાત્રિથી શરૂ થઈ 14 એપ્રિલની રાત્રિ સુધી રહેશે, પરંતુ ઉદયતિથિ મુજબ વ્રત 14 એપ્રિલે રાખવામાં આવશે।

પ્રશ્ન: વરૂથિની એકાદશીનું શું મહત્વ છે?
જવાબ: આ એકાદશી ભગવાન શ્રીહરી વિષ્ણુને સમર્પિત ખૂબ પુણ્યદાયક તિથિ છે। માન્યતા મુજબ આ દિવસે વ્રત, પૂજા અને દાન કરવાથી પાપો નાશ પામે છે, જીવનની અડચણો દૂર થાય છે અને મોક્ષનો માર્ગ ખૂલે છે।

પ્રશ્ન: આ દિવસે કયા ભગવાનની પૂજા થાય છે?
જવાબ: આ દિવસે મુખ્યત્વે ભગવાન વિષ્ણુ અને તેમના વરાહ અવતારની પૂજા કરવામાં આવે છે।

પ્રશ્ન: શું આ વ્રત મોક્ષ આપે છે?
જવાબ: ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ શ્રદ્ધા અને વિધિપૂર્વક કરેલું આ વ્રત વ્યક્તિને પાપોથી મુક્ત કરીને વૈકુંઠ ધામ સુધી પહોંચવાનો માર્ગ આપે છે।