- +91-7023509999
- 0294-6622222
- info@narayanseva.org
શ્રાવણ (સાવન) મહિનો ભગવાન શિવની ભક્તિ માટે સૌથી પવિત્ર માનવામાં આવે છે. આ સમગ્ર મહિનામાં શિવ મંદિરોમાં ભક્તોની ભારે ભીડ ઉમટે છે અને વ્રત, પૂજા તેમજ અભિષેકનું વિશેષ મહત્વ રહે છે. આ પવિત્ર મહિનામાં આવતી અમાસને હરિયાળી અમાસ કહેવામાં આવે છે. તેને શ્રાવણ અમાસ અથવા સાવન અમાસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
હરિયાળી અમાસ પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો પવિત્ર તહેવાર છે. આ દિવસે વૃક્ષારોપણ, ભગવાન શિવની પૂજા, પિતૃ તર્પણ અને દાન-પુણ્ય કરવાની પરંપરા સદીઓથી ચાલી આવી છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવેલા શુભ કાર્યોનું અનેકગણું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
દ્રિક પંચાંગ અનુસાર વર્ષ 2026માં હરિયાળી અમાસ બુધવાર, 12 ઑગસ્ટે ઉજવવામાં આવશે. અમાસ તિથિનો પ્રારંભ 12 ઑગસ્ટે રાત્રે 1:52 વાગ્યે થશે અને તેનો સમાપન 13 ઑગસ્ટે સવારે 8:23 વાગ્યે થશે. હિંદુ ધર્મમાં ઉદયતિથિને માન્યતા આપવામાં આવે છે, તેથી હરિયાળી અમાસનું વ્રત અને પૂજન 12 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ કરવામાં આવશે.
શ્રાવણ મહિનો વર્ષાઋતુનો સૌથી સુંદર સમય માનવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન ધરતી હરિયાળીથી છવાઈ જાય છે અને ચારે તરફ લીલોતરી જોવા મળે છે. ખેતરોમાં નવી પાક લહેરાય છે અને વૃક્ષો તથા છોડમાં નવજીવન સંચાર થાય છે. આ કારણે શ્રાવણ મહિનાની અમાસને હરિયાળી અમાસ કહેવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર હરિયાળી સમૃદ્ધિ, સુખ અને સકારાત્મક ઊર્જાનું પ્રતિક છે. આ પર્વ આપણને પ્રકૃતિના સંરક્ષણ અને વૃક્ષોના મહત્વનો સંદેશ આપે છે.
સનાતન ધર્મમાં અમાસ તિથિને પવિત્ર સ્નાન, દાન અને પિતૃ તર્પણ માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. જ્યારે આ અમાસ શ્રાવણ મહિનામાં આવે છે ત્યારે તેનું મહત્વ વધુ વધી જાય છે, કારણ કે તે ભગવાન શિવને અત્યંત પ્રિય તિથિઓમાંની એક માનવામાં આવે છે.
એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવાથી, ભગવાન શિવની પૂજા કરવાથી, પિતૃ તર્પણ કરવાથી અને જરૂરિયાતમંદોને દાન આપવાથી વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. અનેક ધાર્મિક ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખ મળે છે કે શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવેલ દાન અને સેવા દ્વારા પિતૃઓના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે અને જીવનમાં સુખ, સમૃદ્ધિ તથા શાંતિનો માર્ગ ખુલ્લો બને છે.
હરિયાળી અમાસનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંદેશ પ્રકૃતિનું સંરક્ષણ છે. વર્ષાઋતુમાં વાવવામાં આવેલા છોડ સરળતાથી વિકસે છે, તેથી આ દિવસે વૃક્ષારોપણ કરવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
આ અવસર પર પીપળ, વડ, લીમડો, બિલ્વ (બેલ), શમી, કદંબ, આમળા અને કેરી જેવા વૃક્ષો વાવવાની પરંપરા છે. ધાર્મિક મહત્વ ઉપરાંત આ વૃક્ષો પર્યાવરણના સંરક્ષણમાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે. એક વૃક્ષ વાવવું આવનારી પેઢીઓને જીવનની અમૂલ્ય ભેટ આપવાના સમાન માનવામાં આવે છે.
શ્રાવણ મહિનો ભગવાન શિવને સમર્પિત હોવાથી હરિયાળી અમાસના દિવસે શિવપૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ દિવસે ભક્તો શિવલિંગ પર ગંગાજળ, દૂધ, બિલ્વપત્ર, ધતુરા અને પુષ્પો અર્પણ કરે છે.
ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ આ દિવસે રુદ્રાભિષેક પણ કરાવે છે. એવી માન્યતા છે કે ભગવાન શિવનો રુદ્રાભિષેક કરવાથી પરિવારમાં સુખ-શાંતિ આવે છે, કષ્ટો દૂર થાય છે અને મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ દિવસે:
હરિયાળી અમાસના દિવસે કરવામાં આવેલ દાનને વિશેષ પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને અન્નદાનને સર્વોત્તમ દાન ગણવામાં આવ્યું છે. શાસ્ત્રો અનુસાર ભૂખ્યા વ્યક્તિને ભોજન કરાવવું અનેક યજ્ઞો જેટલું ફળદાયી માનવામાં આવે છે. સનાતન પરંપરાના વિવિધ ગ્રંથોમાં દાનના મહિમાનું વિસ્તૃત વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
દાનના મહિમાનું વર્ણન કરતાં શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં કહેવામાં આવ્યું છે—
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥
અર્થ:
યોગ્ય સમય, યોગ્ય સ્થળે અને યોગ્ય પાત્રને કોઈપણ પ્રતિફળની અપેક્ષા વિના આપવામાં આવેલ દાનને સાત્વિક દાન કહેવામાં આવે છે.
જો તમે આ પવિત્ર અવસર પર કોઈ જરૂરિયાતમંદ બાળક, ગરીબ પરિવાર અથવા અસહાય વ્યક્તિના ભોજનની વ્યવસ્થા કરો છો, તો તેને ભગવાન શિવની સાચી આરાધના સમાન માનવામાં આવે છે.
નારાયણ સેવા સંસ્થાન વર્ષોથી ગરીબ, અસહાય, નિરાધાર અને દિવ્યાંગજનોની નિઃસ્વાર્થ સેવા કરી રહ્યું છે. હરિયાળી અમાસના આ પુણ્યદાયક અવસર પર તમે સંસ્થાના અન્નદાન સેવા પ્રકલ્પમાં સહયોગ આપીને જરૂરિયાતમંદ બાળકો સુધી ભોજન પહોંચાડી શકો છો અને દેવાધિદેવ મહાદેવની કૃપા પ્રાપ્ત કરી શકો છો.
પ્રશ્ન: હરિયાળી અમાસ 2026 ક્યારે છે?
જવાબ: દ્રિક પંચાંગ અનુસાર હરિયાળી અમાસ બુધવાર, 12 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
પ્રશ્ન: હરિયાળી અમાસ અને સાવન અમાસમાં શું તફાવત છે?
જવાબ: સાવન (શ્રાવણ) મહિનાની અમાસને જ હરિયાળી અમાસ અથવા શ્રાવણ અમાસ કહેવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન: હરિયાળી અમાસના દિવસે કયા વૃક્ષો વાવવાનું શુભ માનવામાં આવે છે?
જવાબ: આ દિવસે પીપળ, વડ, લીમડો, બિલ્વ (બેલ), શમી, કદંબ, આમળા, કેરી અને પારિજાત જેવા વૃક્ષો વાવવાનું શુભ માનવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન: હરિયાળી અમાસના દિવસે કયું દાન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે?
જવાબ: હરિયાળી અમાસના દિવસે અન્નદાનને સર્વોત્તમ દાન માનવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન: હરિયાળી અમાસના દિવસે વૃક્ષારોપણ શા માટે કરવામાં આવે છે?
જવાબ: વર્ષાઋતુ છોડના વિકાસ માટે સૌથી અનુકૂળ સમય છે. તેથી હરિયાળી અમાસના દિવસે વૃક્ષારોપણ કરવાથી પર્યાવરણનું સંરક્ષણ થાય છે અને સાથે સાથે ધાર્મિક પુણ્યની પણ પ્રાપ્તિ થાય છે.
શ્રાવણ માસની પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવાતો આ તહેવાર ભાઈ-બહેનના પ્રેમ, વિશ્વાસ અને પરસ્પર સમર્પણનું પ્રતીક છે. જ્યારે બહેન પોતાના ભાઈના કાંડા પર રાખડી બાંધે છે, ત્યારે એ નાનકડા દોરામાં પ્રેમ, આશીર્વાદ અને શુભકામનાઓની ભાવના સમાયેલી હોય છે.
શ્રાવણ પૂર્ણિમા, જે આ પવિત્ર મહિનાના સમાપનનું પ્રતીક છે, તે એક ખાસ તહેવાર છે જે ભક્તિ, શ્રદ્ધા, પારિવારિક પ્રેમ અને સેવાની ભાવનાને એક કરે છે. આ દિવસે, ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીની પૂજા કરવાનું ખાસ મહત્વનું માનવામાં આવે છે.
શ્રાવણ માસ પોતે ભગવાન શિવ અને ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિ માટે વિશેષ માનવામાં આવે છે. તેથી સાવનની પુત્રદા એકાદશીનું મહત્વ પણ વધુ વધી જાય છે. આ દિવસે વ્રત, પૂજા, ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ, કથા શ્રવણ તથા જરૂરિયાતમંદોની સેવા કરવાથી વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત થવાની માન્યતા છે.
