સનાતન ધર્મમાં પિતૃ પક્ષને આપણા પૂર્વજોના પવિત્ર સ્મરણ, શ્રદ્ધા અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો વિશેષ સમય માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન તર્પણ, શ્રાદ્ધ, પિંડદાન અને દાન-પુણ્ય દ્વારા પિતૃઓ પ્રત્યે પોતાની શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. પિતૃ પક્ષની અંતિમ તિથિને સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેને પૂર્વજોના સ્મરણ અને તેમના નિમિત્તે પુણ્યકાર્યો કરવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ તિથિ માનવામાં આવે છે.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા તમામ પિતૃઓના સ્મરણ અને તેમના નિમિત્તે પુણ્યકર્મ કરવા માટે સમર્પિત માનવામાં આવે છે, ખાસ કરીને એવા પૂર્વજો જેમની શ્રાદ્ધ તિથિ જાણીતી ન હોય અથવા કોઈ કારણસર તેમનું શ્રાદ્ધ ન થઈ શક્યું હોય. આ દિવસે શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવેલ તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને દાનને પરંપરાગત રીતે વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા પિતૃ પક્ષનો અંતિમ દિવસ છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે પોતાના પૂર્વજોને શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરીને તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને દાન કરવાથી પિતૃઓ પ્રત્યે પોતાની ફરજ અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત થાય છે. આ દિવસ માત્ર ધાર્મિક વિધિઓનો અવસર નથી, પરંતુ પોતાના પૂર્વજો પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કરવાનો પવિત્ર પ્રસંગ પણ છે.
જીવનમાં આપણને મળેલા સંસ્કાર, પરિવાર અને પરંપરાઓ આપણા પૂર્વજોની વારસાગત ભેટ છે. તેથી આ આશીર્વાદો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાની સાથે જરૂરિયાતમંદોની સેવાને પણ પુણ્યકાર્ય માનવામાં આવે છે.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા આપણને સંદેશ આપે છે કે શ્રદ્ધા માત્ર સ્મરણ પૂરતી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ, પરંતુ સેવા, કરુણા અને નિઃસ્વાર્થ પરોપકારના કાર્યોમાં પણ પ્રગટ થવી જોઈએ. તેથી આ પવિત્ર અવસર પર પોતાની શક્તિ અને સામર્થ્ય અનુસાર દાન અને સેવાનો સંકલ્પ લો.
સનાતન પરંપરામાં દાનને પુણ્ય અને નિઃસ્વાર્થ સેવાનું શ્રેષ્ઠ માધ્યમ માનવામાં આવે છે. પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પોતાના પૂર્વજોના નિમિત્તે કરવામાં આવતું દાન શ્રદ્ધા, કૃતજ્ઞતા અને સેવાની ભાવના સાથે જોડાયેલું છે.
દાન કરતી વખતે મનમાં અહંકાર કે દેખાવ નહીં, પરંતુ શ્રદ્ધા અને કૃતજ્ઞતાની ભાવના હોવી જોઈએ. ઈશ્વરે આપણને આપેલી શક્તિ અને સાધનોમાંથી કોઈ જરૂરિયાતમંદના જીવનમાં અન્ન, આશા અને ખુશી લાવવી પણ એક સેવા છે.
ગરુડ પુરાણના પ્રેત કલ્પ (ધર્મકાંડ)માં પિતૃઓના નિમિત્તે કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધ અને દાનના મહત્વનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે:
આયુઃ પુત્રાન્ યશઃ સ્વર્ગં કીર્તિં પુષ્ટિં બલં શ્રિયમ્।
પશૂન્ સૌખ્યં ધનં ધાન્યં પ્રાપ્નુયાત્ પિતૃપૂજનાત્॥
અર્થાત્, પોતાના પિતૃઓના સન્માનમાં શ્રાદ્ધ વગેરે ધાર્મિક કાર્યો કરવાથી પરંપરાગત માન્યતા અનુસાર લાંબું આયુષ્ય, સંતાન, યશ, કીર્તિ, સ્વાસ્થ્ય, શક્તિ, સમૃદ્ધિ, સુખ, ધન અને ધાન્ય જેવા આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે પોતાની શક્તિ અનુસાર અન્ન, ભોજન, વસ્ત્રો અને જરૂરિયાતની વસ્તુઓનું દાન કરો. ખાસ કરીને જરૂરિયાતમંદ, ગરીબ અને દિવ્યાંગ લોકોની સેવા કરીને આ પવિત્ર તિથિને સાર્થક બનાવો.
સનાતન પરંપરામાં અન્નને જીવનનો આધાર માનવામાં આવે છે અને કોઈને ભોજન કરાવવું પરોપકારના શ્રેષ્ઠ કાર્યોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. ભૂખ્યા વ્યક્તિ સુધી ભોજન પહોંચાડવું માત્ર દાન નથી, પરંતુ માનવ સેવાનો પવિત્ર અવસર પણ છે.
આ સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા પર તમારા પૂર્વજોના પવિત્ર સ્મરણમાં નારાયણ સેવા સંસ્થાન દ્વારા જરૂરિયાતમંદ, ગરીબ અને દિવ્યાંગ બાળકો માટે ચલાવવામાં આવતી ભોજન સેવા પહેલમાં સહયોગ કરો. પોતાના પ્રિયજનોની સ્મૃતિને સેવાના એક અર્થપૂર્ણ સંકલ્પમાં પરિવર્તિત કરો.
શ્રદ્ધાપૂર્વક ભોજન સેવા કરો અને જરૂરિયાતમંદ બાળકોના જીવનમાં કાળજી, સંતોષ અને ખુશી લાવવામાં સહભાગી બનો. તમારા પૂર્વજોને શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરો, સેવાનો સંકલ્પ લો અને સર્વ પિતૃ અમાવસ્યાના આ પવિત્ર અવસરને માનવ સેવામાં સમર્પિત કરો.
તમારા દાનથી દિવ્યાંગ બાળકોને ભોજન કરાવવામાં મદદ મળશે.
