અશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશીને પાપાંકુશા એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસ ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત અત્યંત પવિત્ર અને પુણ્યદાયી તિથિ માનવામાં આવે છે. સનાતન પરંપરામાં આ દિવસે વ્રત, શ્રીહરિનું સ્મરણ, તેમના નામનો જાપ, પૂજા તથા દાન-સેવાને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક કરવામાં આવતી આધ્યાત્મિક સાધના વ્યક્તિને સદ્કર્મ, આત્મસંયમ અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિના માર્ગે આગળ વધવા માટે પ્રેરિત કરે છે.
‘પાપાંકુશા’ નામ પોતે જ આ પવિત્ર દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક ભાવને વ્યક્ત કરે છે. એવી માન્યતા છે કે ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના અને એકાદશી વ્રતનું પાલન ભક્તોને જીવનમાં સદાચાર અને ધર્મના માર્ગને અપનાવવા માટે પ્રેરણા આપે છે.
આ એકાદશી પોતાના આચરણ પર વિચાર કરવા, મનને ઈશ્વરના ચિંતનમાં જોડવા અને સેવા ભાવને જાગૃત કરવાનો પણ અવસર આપે છે. શ્રીહરિના નામનો જાપ, વિષ્ણુ સહસ્રનામનો પાઠ, ધાર્મિક કથાઓનું શ્રવણ અને જરૂરિયાતમંદોની મદદ કરવી પરંપરાગત રીતે ભક્તિનાં કાર્યો માનવામાં આવે છે.
શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ કહે છે:
યત્કરોષિ યદશ્નાસિ યજ્જુહોષિ દદાસિ યત્।
યત્તપસ્યસિ કૌન્તેય તત્કુરુષ્વ મદર્પણમ્॥
અર્થ: હે અર્જુન! તમે જે કંઈ કરો છો, જે કંઈ ખાઓ છો, જે કંઈ યજ્ઞમાં અર્પણ કરો છો, જે કંઈ દાન આપો છો અને જે કંઈ તપ કરો છો, તે બધું મને અર્પણ કરો.
સનાતન ધર્મમાં દાનને કરુણા, ત્યાગ અને નિઃસ્વાર્થ સેવાની અભિવ્યક્તિ માનવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ જરૂરિયાતમંદના જીવનમાં આપણી નાની એવી મદદ પણ રાહત લાવે છે, ત્યારે એ સેવા ઈશ્વર પ્રત્યેની આપણી ભક્તિનું સુંદર સ્વરૂપ બની જાય છે. પાપાંકુશા એકાદશીના પવિત્ર અવસર પર ભક્તિને સેવા સાથે જોડવાથી આ તિથિનો આધ્યાત્મિક ભાવ વધુ સાર્થક બને છે.
આ પવિત્ર એકાદશીના અવસરે નારાયણ સેવા સંસ્થાન દ્વારા વંચિત, જરૂરિયાતમંદ, અસહાય અને દિવ્યાંગ બાળકો માટે ભોજન સેવા કરવામાં આવી રહી છે. તમે પણ આ સેવા કાર્યનો ભાગ બનીને કોઈ જરૂરિયાતમંદ બાળકને પૌષ્ટિક ભોજન પહોંચાડવામાં સહયોગ કરવાનો સંકલ્પ લો. તમારો સહયોગ કોઈ બાળકના ચહેરા પર સ્મિત લાવી શકે છે અને તેની થાળીમાં પ્રેમ, સંભાળ અને સેવાનો પ્રસાદ પહોંચાડી શકે છે.
પાપાંકુશા એકાદશીના પવિત્ર અવસરે શ્રીહરિનું સ્મરણ કરો, તેમના નામનો જાપ કરો અને તમારી ભક્તિને સેવા સાથે જોડો. વ્રત અને પૂજા સાથે કોઈ જરૂરિયાતમંદની ભૂખ સંતોષવાનો સંકલ્પ લો અને માનવ સેવામાં નારાયણના દર્શન કરવાની ભાવનાને તમારા જીવનમાં ઉતારો.
