દાનના વિવિધ પ્રકારો કયા છે?

૨૦૨૧ ના વર્લ્ડ ગિવિંગ ઇન્ડેક્સ રિપોર્ટ અનુસાર, ભારત વિશ્વના સૌથી ઉદાર દેશોમાં ૧૪મા ક્રમે છે. ભારતમાં ૩૦ લાખથી વધુ ચેરિટી સંસ્થાઓ છે જે સમાજના વિવિધ વર્ગોને મદદ કરવા માટે કાર્ય કરે છે.

વર્ષોથી, દેશમાં દાતાઓની સંખ્યામાં ખૂબ જ વધારો થયો છે. આજકાલ, નજીકમાં ચેરિટી શોધવી ખૂબ જ સરળ છે. દાન કરવા માટે યોગ્ય સંસ્થા શોધવા માટે, ‘ ફૂડ ડોનેશન નીયર‘ , ‘ચેરિટી નીયર મી’, ‘ચિલ્ડ્રન ઓનાથેમસ નીયર મી‘ વગેરે જેવા ટાઇટલ ગુગલ પર શોધી શકાય છે.

આનું કારણ એ છે કે આજે ભારતમાં વિવિધ પ્રકારની ચેરિટી સંસ્થાઓ છે જે અનેક સખાવતી હેતુઓ માટે કાર્ય કરે છે.

સખાવતી સંસ્થાઓના પ્રકારો

ચેરિટી જાહેર અથવા ખાનગી બંને હોઈ શકે છે.

જાહેર દાન – આ સખાવતી સંસ્થાઓમાં ચોક્કસ લાભાર્થીઓ હોતા નથી અને તેઓ સમાજના ચોક્કસ વર્ગો અથવા જૂથોના લાભ માટે સ્થાપિત થાય છે. આ સંસ્થાઓનું સંચાલન ટ્રસ્ટી મંડળ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

ખાનગી ફાઉન્ડેશનો – આ સંસ્થાઓમાં સામાન્ય રીતે એક અથવા થોડા લાભાર્થીઓ હોય છે. આ સંસ્થાઓનું સંચાલન ઘણીવાર મેનેજિંગ ટ્રસ્ટી અથવા થોડા નિયુક્ત ટ્રસ્ટીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

ઘણા ધર્માદા હેતુઓ છે જેના માટે દાતા કાં તો સંસાધન અથવા નાણાંનું દાન કરી શકે છે . તેના આધારે, વિવિધ પ્રકારની ધર્માદા સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. તે છે-

આરોગ્ય સખાવતી સંસ્થાઓ

વિશ્વનો બીજા ક્રમનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ હોવાને કારણે, જાહેર આરોગ્યની વાત આવે ત્યારે ભારત પાસે ઘણી સમસ્યાઓ છે. આ સમસ્યાઓ સામાન્ય રીતે સ્વાસ્થ્ય જોખમો, કુપોષણ, તબીબી સુવિધાઓનો અભાવ વગેરે અંગે જાગૃતિના અભાવ સાથે સંબંધિત હોય છે. તેથી, દેશમાં ઘણી આરોગ્ય સખાવતી સંસ્થાઓ છે જે આ સમસ્યાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને તેમના માટે કામ કરે છે.

શૈક્ષણિક સખાવતી સંસ્થાઓ

શિક્ષણનો અભાવ ભારતમાં સૌથી મોટી સમસ્યાઓમાંની એક છે. 2022 ના રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણ અહેવાલ મુજબ, ભારતનો સાક્ષરતા દર 77.7 ટકા છે જે દર્શાવે છે કે દર ચાર ભારતીયોમાંથી એક શિક્ષણનો લાભ મેળવતો નથી.

તેથી, દેશમાં વિવિધ શિક્ષણ સખાવતી સંસ્થાઓ છે જે વંચિત લોકોને શિક્ષણ પૂરું પાડવા માટે કાર્ય કરે છે. નારાયણ સેવા સંસ્થાન તેમાંથી એક છે. સંસ્થાન ગરીબ બાળકો અને દિવ્યાંગોને મફતમાં ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ પૂરું પાડવા માટે સક્રિયપણે પ્રયાસ કરી રહી છે . તેથી, કોઈ પણ વ્યક્તિ આવી સખાવતી સંસ્થાઓને પોતાનું દાન આપીને શિક્ષણ માટે દાન કરી શકે છે.

પ્રાણી સખાવતી સંસ્થાઓ

પ્રાણી સખાવતી સંસ્થાઓનું મુખ્ય ધ્યાન પ્રાણીઓ (ખાસ કરીને જોખમમાં મુકાયેલા પ્રાણીઓ)નું રક્ષણ કરવાનું અને તેમના કલ્યાણ માટે કામ કરવાનું છે. તેઓ વિવિધ પ્રાણીઓના આશ્રયસ્થાનો પૂરા પાડીને, તેમની સારવારમાં મદદ કરીને, પ્રાણીઓને બચાવવા વગેરે કાર્યો કરીને આ કરી શકે છે.

પર્યાવરણીય સખાવતી સંસ્થાઓ

ભારત જૈવવિવિધતામાં સમૃદ્ધ છે, તેમ છતાં, તે સૌથી પ્રદૂષિત દેશોમાંનો એક પણ છે. પાણીની અછત, વનનાબૂદી, જળ પ્રદૂષણ, વગેરે કેટલીક મુખ્ય સમસ્યાઓ છે જેનો દેશ સામનો કરી રહ્યો છે. આવા પર્યાવરણીય અધોગતિને રોકવા માટે, ભારતમાં વિવિધ પર્યાવરણીય સખાવતી સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

ધાર્મિક સખાવતી સંસ્થાઓ

ભારત એક એવો દેશ છે જે ધર્મમાં વિશાળ વિવિધતા દર્શાવે છે અને લગભગ બધા જ ધર્મો લોકોને આપવા અને મદદ કરવાના ખ્યાલ પર પ્રકાશ પાડે છે.

હિન્દુ ધર્મમાં ‘દાન’ હોય કે ઇસ્લામમાં ‘ઝકાત’, દર વર્ષે ધાર્મિક સંગઠનોને મોટી રકમનું દાન કરવામાં આવે છે.

કલા અને સંસ્કૃતિ સખાવતી સંસ્થાઓ

ભારત તેના સમૃદ્ધ ઇતિહાસ, કલા અને સંસ્કૃતિ માટે જાણીતું છે અને તેમને જાળવવા માટે, દેશમાં અનેક કલા અને સંસ્કૃતિ સખાવતી સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સખાવતી સંસ્થાઓ

આંતરરાષ્ટ્રીય સખાવતી સંસ્થાઓ એવી NGO છે જે એક દેશમાં સ્થાપિત થાય છે પરંતુ બીજા દેશોના કલ્યાણ માટે કામ કરે છે.

કોઈ પણ સખાવતી સંસ્થા માટે ફક્ત એક જ પ્રકારની સખાવતી સંસ્થા માટે કામ કરવું જરૂરી નથી કારણ કે તેમનો સખાવતી હેતુ વિવિધ પ્રકારો સાથે ઓવરલેપ થઈ શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, નારાયણ સેવા સંસ્થાન ભારતની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત NGO પૈકીની એક છે, જે ફક્ત દિવ્યાંગો અને પોલિયોના દર્દીઓને સારવાર જ નહીં, પણ ગરીબ અને ખાસ બાળકોને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ પણ પૂરું પાડે છે. આ સાથે, તેઓ દિવ્યાંગો અને અન્ય ગરીબ લોકોને વ્યાવસાયિક તાલીમ આપીને સશક્ત બનાવવા માટે પણ કામ કરે છે. સંસ્થાન અને તેમની ઓફરો વિશે વધુ જાણવા માટે , તમે અહીં વેબસાઇટની મુલાકાત લઈ શકો છો !