ભાદ્રપદ અમાવસ્યા 2026: ભગવાન હરિના આશીર્વાદ મેળવવા કરો આ કાર્યો; જાણો તારીખ અને શુભ મુહૂર્ત

હિંદુ પંચાંગમાં અમાવસ્યા તિથિનું વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્વ માનવામાં આવે છે. આ દિવસ આત્મચિંતન, પૂર્વજોના સ્મરણ, તર્પણ, પવિત્ર સ્નાન અને દાન-પુણ્ય માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. આવા પવિત્ર અવસરોમાં ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણ પક્ષની અમાવસ્યાનું વિશેષ સ્થાન છે. તેને ભાદ્રપદ અમાવસ્યા, કુશ ગ્રહણી અમાવસ્યા અને કુશોત્પતિની અમાવસ્યા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

આ દિવસે શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂર્વજોને તર્પણ કરવું, જરૂરિયાતમંદોને દાન આપવું અને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવું, પૂર્વજોના આશીર્વાદ મેળવવા તથા જીવનમાં સુખ-શાંતિ લાવવા માટે શુભ માનવામાં આવે છે.

ભાદ્રપદ અમાવસ્યા 2026 ક્યારે છે?

વર્ષ 2026માં ભાદ્રપદ અમાવસ્યા 11 સપ્ટેમ્બરે મનાવવામાં આવશે. અમાવસ્યા તિથિ 10 સપ્ટેમ્બરના રોજ સવારે 10:33 વાગ્યે શરૂ થશે અને 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ સવારે 8:56 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. સનાતન પરંપરા અનુસાર ઉદય તિથિ એટલે કે સૂર્યોદય સમયે જે તિથિ હોય તેને મહત્વ આપવામાં આવે છે. તેથી ભાદ્રપદ અમાવસ્યા 11 સપ્ટેમ્બરે મનાવવામાં આવશે.

આ દિવસે પવિત્ર સ્નાન કરવું, પૂર્વજોને તર્પણ અર્પણ કરવું, શ્રાદ્ધ વિધિ કરવી, જરૂરિયાતમંદોને દાન આપવું અને ભગવાનનું સ્મરણ કરવું વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.

ભાદ્રપદ અમાવસ્યા શા માટે વિશેષ છે?

ભાદ્રપદ અમાવસ્યાને કુશ ગ્રહણી અમાવસ્યા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપયોગ માટે પવિત્ર કુશ ઘાસ એકત્ર કરવાની પરંપરા છે.

ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે યોગ્ય રીતે એકત્ર કરેલ કુશનો ઉપયોગ સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન પૂજા, હવન, તર્પણ અને અન્ય ધાર્મિક વિધિઓમાં કરી શકાય છે. આ દિવસે જરૂરિયાતમંદોને દાન કરવાથી ભગવાન વિષ્ણુ અને પૂર્વજોના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે તેવી પણ માન્યતા છે.

ભાદ્રપદ અમાવસ્યા પર શું કરવું જોઈએ?

ભાદ્રપદ અમાવસ્યાના દિવસે પોતાની ક્ષમતા અનુસાર નીચેનાં ધાર્મિક કાર્યો કરવાં જોઈએ:

• પવિત્ર સ્નાન: વહેલી સવારે ઊઠીને પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવું. જો નદીમાં સ્નાન કરવું શક્ય ન હોય, તો ઘરે સ્નાનના પાણીમાં ગંગાજળનાં થોડા ટીપાં ઉમેરીને સ્નાન કરી શકાય છે.
• સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય: સ્નાન કર્યા બાદ તાંબાના પાત્રથી સૂર્યદેવને જળ અર્પણ કરવું અને સારા સ્વાસ્થ્ય, સુખ તથા સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવી.
• પીપળાના વૃક્ષની પૂજા: પીપળાના વૃક્ષ નીચે સરસવના તેલનો દીવો પ્રગટાવવો, શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવી અને તેની પરિક્રમા કરવી.
• પશુ-પક્ષીઓને ખોરાક આપવો: ગાયને લીલું ઘાસ, કાગડા અને કૂતરાને ખોરાક તથા કીડીઓને લોટ અથવા અન્ય ખાદ્ય સામગ્રી આપવી પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે.
• કુશ ઘાસ એકત્ર કરવું: ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપયોગ માટે આ દિવસે યોગ્ય રીતે કુશ ઘાસ એકત્ર કરવાની પરંપરા છે.

કુશ ઘાસ એકત્ર કરવાની ધાર્મિક વિધિ

સનાતન ધર્મમાં કુશ ઘાસને અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. કુશ એકત્ર કરતાં પહેલાં શ્રદ્ધાપૂર્વક આ પ્રાર્થના કરવી:

“કુશાગ્રે વસતે રુદ્રઃ કુશ મધ્યે તુ કેશવઃ।
કુશમૂલે વસેદ્ બ્રહ્મા કુશાન્ મે દેહિ મેદિની॥”

ત્યારબાદ “ૐ હું ફટ્” મંત્રનો જાપ કરતાં કુશ ઘાસને તેના મૂળ સહિત કાળજીપૂર્વક ઉખેડવું. કુશ લીલું, સ્વચ્છ અને સંપૂર્ણ હોવું જોઈએ. ગંદી જગ્યાએ, સ્મશાનમાં ઉગેલ અથવા રસ્તા પર પડેલ કુશનો ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ.

ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, જો અમાવસ્યા સોમવારે આવે, તો તે દિવસે એકત્ર કરેલ કુશનો ઉપયોગ 12 વર્ષ સુધી કરી શકાય છે.

ભાદ્રપદ અમાવસ્યા પર દાનનું મહત્વ

સનાતન ધર્મમાં દાનને આધ્યાત્મિક પુણ્ય પ્રાપ્ત કરવાના શ્રેષ્ઠ માધ્યમોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. વિશેષ ધાર્મિક અવસરો પર કરવામાં આવતું દાન માત્ર જરૂરિયાતમંદોની મદદ કરવાનો માર્ગ નથી, પરંતુ તેને ભગવાનની સેવા તરીકે પણ જોવામાં આવે છે.

શાસ્ત્રોમાં દાનના મહત્વનું વર્ણન આ રીતે કરવામાં આવ્યું છે:

“સ્વર્ગાયુર્ભૂતિકામેન તથા પાપોપશાંતયે।
મુમુક્ષુણા ચ દાતવ્યં બ્રાહ્મણેભ્યસ્તથાહવમ્॥”

આનો અર્થ છે કે જે વ્યક્તિ સ્વર્ગ, દીર્ઘાયુષ્ય અને સમૃદ્ધિની ઇચ્છા રાખે છે અથવા પાપોમાંથી મુક્તિ મેળવવા તથા મોક્ષની પ્રાપ્તિ કરવા ઇચ્છે છે, તેણે યોગ્ય વ્યક્તિને શ્રદ્ધાપૂર્વક દાન કરવું જોઈએ.

ભાદ્રપદ અમાવસ્યા પર અન્નદાનનો સંકલ્પ લો

કહેવાય છે કે જ્યારે અન્ન કોઈ ભૂખ્યા વ્યક્તિની ભૂખ શાંત કરે છે, ત્યારે તે માત્ર ભોજન રહેતું નથી—પરંતુ તે સેવા અને આધ્યાત્મિક પુણ્યનું કાર્ય બની જાય છે.

ભાદ્રપદ અમાવસ્યાના પવિત્ર અવસરે કોઈ જરૂરિયાતમંદ, નિરાધાર અથવા દિવ્યાંગ બાળકને ભોજન કરાવવું માનવતાની સાથે ભગવાનની સેવા કરવા સમાન માનવામાં આવે છે. આ અમાવસ્યાએ નારાયણ સેવા સંસ્થાનની અન્ન સેવા પહેલને સહયોગ આપવાનો સંકલ્પ લો, જે જરૂરિયાતમંદ, વંચિત અને દિવ્યાંગ બાળકોને ભોજન પૂરું પાડે છે. તમારું નાનું યોગદાન પણ કોઈ બાળકના ચહેરા પર સ્મિત લાવી શકે છે.

આ ભાદ્રપદ અમાવસ્યાએ માત્ર પોતાના માટે પ્રાર્થના ન કરો; કોઈ જરૂરિયાતમંદ માટે પણ પ્રાર્થના કરો. તમારા પૂર્વજોને યાદ કરો, ભગવાન હરિના નામનું સ્મરણ કરો અને અન્નદાન દ્વારા માનવતાની સેવા કરો. જ્યાં સેવા ભાવ હોય છે, ત્યાં ભગવાનની કૃપાનો વાસ હોય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

પ્રશ્ન: ભાદ્રપદ અમાવસ્યા 2026 ક્યારે મનાવવામાં આવશે?
જવાબ: ભાદ્રપદ અમાવસ્યા 11 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ મનાવવામાં આવશે.

પ્રશ્ન: ભાદ્રપદ અમાવસ્યાને કુશ ગ્રહણી અમાવસ્યા કેમ કહેવામાં આવે છે?
જવાબ: ભાદ્રપદ અમાવસ્યાના દિવસે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપયોગ કરવા માટે પવિત્ર કુશ ઘાસ એકત્ર કરવામાં આવે છે. તેથી તેને કુશ ગ્રહણી અમાવસ્યા અને કુશોત્પતિની અમાવસ્યા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન: શું ભાદ્રપદ અમાવસ્યાના દિવસે કુશ ઘાસ એકત્ર કરવું જોઈએ?
જવાબ: હા, ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપયોગ માટે આ દિવસે યોગ્ય રીતે કુશ ઘાસ એકત્ર કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન: ભાદ્રપદ અમાવસ્યાના દિવસે શું દાન કરવું જોઈએ?
જવાબ: ભાદ્રપદ અમાવસ્યાના દિવસે અન્નદાન (ભોજનનું દાન) શુભ અને પુણ્યદાયક દાન માનવામાં આવે છે.