મૌની અમાવસ્યા ૨૦૨૬: સ્નાન-દાનથી મોક્ષ તરફ આગળ વધવાનો પર્વ

સનાતન ધર્મમાં દરેક તિથિનું પોતાનું આધ્યાત્મિક મહત્વ છે, પરંતુ અમાવસ્યાને વિશેષ રૂપે સ્નાન, દાન, તર્પણ અને પિતૃ શાંતિ માટે અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવી છે. આ જ અમાવસ્યા તિથિઓમાં મૌની અમાવસ્યાને અન્ય અમાવસ્યા તિથિઓની જેમ જ પુણ્યદાયી અમાવસ્યા કહેવામાં આવી છે. માઘ માસના કૃષ્ણ પક્ષની અમાવસ્યાને ઉજવવામાં આવતી આ તિથિ આત્મશુદ્ધિ, મૌન સાધના અને પિતૃઓના કલ્યાણનો અનુપમ અવસર આપે છે.

મૌની અમાવસ્યાને માઘી અમાવસ્યા પણ કહેવામાં આવે છે. આ દિવસે મૌન રહીને કરેલા જપ-તપ અને સેવા કાર્યો સાધકને વિશેષ પુણ્ય આપે છે. શાસ્ત્રોમાં વર્ણન મળે છે કે આ દિવસે કરેલું સ્નાન અને દાન માનવને સાંસારિક બંધનોથી મુક્ત કરીને મોક્ષના માર્ગ તરફ આગળ વધારે છે.

મૌની અમાવસ્યા ૨૦૨૬ ક્યારે છે?

વર્ષ ૨૦૨૬માં મૌની અમાવસ્યા ૧૮ જાન્યુઆરીએ ઉજવવામાં આવશે. અમાવસ્યા તિથિનો શુભારંભ ૧૮ જાન્યુઆરીની રાત્રે ૧૨ વાગ્યે ૦૩ મિનિટથી થશે અને તેનો સમાપન ૧૯ જાન્યુઆરીની રાત્રે ૧ વાગ્યે ૨૧ મિનિટે થશે. ઉદય તિથિની માન્યતા અનુસાર, આ પર્વ ૧૮ જાન્યુઆરીએ ઉજવવામાં આવશે.

સ્નાનનું મહત્વ

મૌની અમાવસ્યાના દિવસે ગંગા, યમુના, નર્મદા, સરયૂ અથવા કોઈપણ પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવું અત્યંત પુણ્યકારી માનવામાં આવે છે. સવારે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સ્નાન કરીને સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય આપવાની પરંપરા છે. સ્નાન વખતે પિતૃઓનું સ્મરણ કરીને તેમને જળ અર્પણ કરો. આમ કરવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે, કુટુંબને આશીર્વાદ આપે છે અને જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિનો સંચાર થાય છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે તર્પણ, પિંડદાન અને શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.

ગંગા સ્નાન શક્ય ન હોય તો શું કરવું?

મૌની અમાવસ્યાએ પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરીને કરોડો શ્રદ્ધાળુઓ પુણ્ય લાભ મેળવે છે. પરંતુ જો કોઈ કારણસર તમે ગંગા અથવા કોઈ પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવામાં અસમર્થ હો, તો નિરાશ થવાની જરૂર નથી. ઘરે સ્નાનના જળમાં થોડા ટીપાં ગંગાજળ મેળવીને બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સ્નાન કરો. આને પણ ગંગા સ્નાન જેવું પુણ્યકારી માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, સાંજે ઘરની દક્ષિણ દિશામાં ચારમુખી દીવો પ્રગટાવો. આ ઉપાય પિતૃઓની કૃપા મેળવવા અને ઘરમાં શાંતિ તથા ખુશહાલી લાવવામાં મદદરૂપ માનવામાં આવે છે.

મૌની અમાવસ્યાએ દાન

સ્નાન પછી મૌની અમાવસ્યાએ દાન કરવું અત્યંત પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, આ દિવસે કરેલું દાન સો યજ્ઞોની બરાબર પુણ્ય ફળ આપે છે. દાનનો ઉલ્લેખ કરતાં ગોસ્વામી તુલસીદાસજીએ રામચરિતમાનસમાં લખ્યું છે-

પ્રગટ ચારિ પદ ધર્મ કે કલિ મહુ એક પ્રધાન। જેન કેન બિધિ દીન્હે દાન કરૈ કલ્યાણ॥

અર્થાત્ ધર્મના ચાર ચરણ સત્ય, દયા, તપ અને દાન છે જેમાં કલિયુગમાં એક દાનરૂપી ચરણ જ પ્રધાન છે. દાન જેમ પણ આપવામાં આવે તે કલ્યાણ જ કરે છે.

મૌની અમાવસ્યાના દિવસે અન્ન, વસ્ત્ર, કંબલ તથા જરૂરિયાતમંદોની આવશ્યક વસ્તુઓનું દાન કરવું જોઈએ. સાથે ગૌસેવા, પશુ-પક્ષીઓને ચારો અને દાણા આપવું પણ વિશેષ પુણ્ય આપે છે. આમ કરવાથી પિતૃઓની આત્મા તૃપ્ત થાય છે અને પિતૃદોષથી મુક્તિ મળે છે.

મૌની અમાવસ્યાએ આ વસ્તુઓનું દાન કરો

મૌની અમાવસ્યાએ અન્ન દાનને સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે દાન આપીને નારાયણ સેવા સંસ્થામાં દીન-દુઃખી, નિર્ધન લોકોને ભોજન કરાવવાના પ્રોજેક્ટમાં સહયોગ કરીને પુણ્યના ભાગીદાર બનો.

મૌની અમાવસ્યા આત્મચિંતન અને સેવાનો પર્વ છે. મૌન, સ્નાન, દાન અને પિતૃ સ્મરણ દ્વારા આ દિવસ જાતકોને જીવનને શુદ્ધ કરવા અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ તરફ આગળ વધવાનો અવસર આપે છે. મૌની અમાવસ્યાએ શ્રદ્ધા, નિયમ અને ભક્તિ સાથે કરેલા પુણ્ય કર્મો માત્ર પિતૃઓને મોક્ષ આપે છે એટલું જ નહીં, સાધકના જીવનમાં પણ શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને આધ્યાત્મિક પ્રકાશનો સંચાર કરે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

પ્રશ્ન: મૌની અમાવસ્યા ૨૦૨૬ ક્યારે છે? ઉત્તર: વર્ષ ૨૦૨૬માં મૌની અમાવસ્યા ૧૮ જાન્યુઆરીએ ઉજવવામાં આવશે.

પ્રશ્ન: મૌની અમાવસ્યાએ કઈ વસ્તુઓનું દાન કરવું જોઈએ? ઉત્તર: મૌની અમાવસ્યાએ જરૂરિયાતમંદોને અન્ન, વસ્ત્ર અને ભોજનનું દાન કરવું જોઈએ.

પ્રશ્ન: મૌની અમાવસ્યા કેમ ઉજવવામાં આવે છે? ઉત્તર: મૌની અમાવસ્યા આધ્યાત્મિક શુદ્ધિ, પિતૃઓને શ્રદ્ધાંજલિ અને મૌન વ્રત માટે ઉજવવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન: મૌની અમાવસ્યા કયા ભગવાનને સમર્પિત છે? ઉત્તર: મૌની અમાવસ્યા મુખ્યત્વે ભગવાન શિવ, ભગવાન વિષ્ણુ અને સૂર્યદેવને સમર્પિત છે.