હિંદુ નવું વર્ષ 2026: ક્યારે શરૂ થશે વિક્રમ સંવત 2083?

સનાતન પરંપરામાં સમયની ગણતરી પ્રકૃતિ, ગ્રહ-નક્ષત્રો અને બ્રહ્માંડની વ્યવસ્થાના સૂક્ષ્મ વિજ્ઞાન પર આધારિત માનવામાં આવે છે. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં નવા વર્ષની શરૂઆત આધ્યાત્મિક નવચેતના, નવા સંકલ્પ અને શુભ કાર્યોના આરંભનો પવિત્ર સમય માનવામાં આવે છે. હિંદુ નવું વર્ષ ચૈત્ર મહિનાના શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદા તિથિથી શરૂ થાય છે અને એ દિવસથી નવા વિક્રમ સંવતની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. સમગ્ર ભારતભરમાં આ પર્વ ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. હિંદુ નવું વર્ષ વિવિધ રાજ્યોમાં ગુડી પાડવો, ઉગાડી, ચેટી ચાંદ જેવા અલગ-અલગ નામોથી ઓળખાય છે.

હિંદુ નવું વર્ષ 2026 ક્યારે શરૂ થશે

વર્ષ 2026માં હિંદુ નવું વર્ષ 19 માર્ચ 2026ના રોજ શરૂ થશે. આ દિવસથી વિક્રમ સંવત 2083ની શરૂઆત માનવામાં આવશે. વૈદિક પંચાંગ અનુસાર ચૈત્ર શુક્લ પ્રતિપદા તિથિ 19 માર્ચના સવારે 6 વાગ્યાને 52 મિનિટે શરૂ થશે અને બીજા દિવસ સુધી રહેશે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ આ જ દિવસે સૃષ્ટિની શરૂઆત થઈ હતી. પ્રાચીન શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ મળે છે કે ભગવાન બ્રહ્માએ આ જ દિવસે સૃષ્ટિની રચના કરી હતી. તેથી ચૈત્ર શુક્લ પ્રતિપદા અત્યંત પવિત્ર અને શુભ માનવામાં આવે છે. આ દિવસથી વ્રત, તહેવારો અને ધાર્મિક કાર્યોનો નવો ક્રમ શરૂ થાય છે.

ગ્રહોની સ્થિતિ

વર્ષ 2026માં શરૂ થનારા સંવત્સરનું નામ ‘રૌદ્ર સંવત્સર’ કહેવાય છે. વૈદિક જ્યોતિષ અનુસાર આ વર્ષના રાજા ગુરુ (બૃહસ્પતિ) અને મંત્રી મંગળ રહેશે. જ્યોતિષમાં સંવત્સરના રાજા અને મંત્રી ગ્રહોના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. ગુરુને ધર્મ, જ્ઞાન અને સમૃદ્ધિનો કારક માનવામાં આવે છે, જ્યારે મંગળ સાહસ અને પરાક્રમનું પ્રતિક છે. તેથી આ વર્ષે ધર્મ, શક્તિ અને સાહસનો પ્રભાવ વધુ જોવા મળી શકે છે.

આ વર્ષે કેમ રહેશે 13 મહિના

સામાન્ય રીતે હિંદુ પંચાંગમાં એક વર્ષમાં 12 મહિના હોય છે, પરંતુ વિક્રમ સંવત 2083માં 13 મહિના રહેશે. તેનું કારણ એ છે કે આ વર્ષે એક અધિક માસ ઉમેરાશે. આ વધારાના મહિનાના કારણે જેઠ મહિનો બે વાર આવશે. લોકભાષામાં આ વધારાના મહિનાને મલમાસ, અધિક માસ અથવા પુરુષોત્તમ માસ કહેવામાં આવે છે.

અધિક માસ શું છે?

હિંદુ પંચાંગ ચંદ્રના ગતિચક્ર પર આધારિત છે. ચંદ્ર વર્ષ લગભગ 354 દિવસનું હોય છે, જ્યારે સૂર્ય વર્ષ લગભગ 365 દિવસનું હોય છે. એટલે બંને વચ્ચે લગભગ 11 દિવસનો ફરક આવી જાય છે. આ અંતરને સંતુલિત કરવા માટે લગભગ દર ત્રણ વર્ષે એક વધારાનો મહિનો ઉમેરવામાં આવે છે, જેને અધિક માસ કહેવામાં આવે છે + Add New Category . વર્ષ 2026માં અધિક માસ 17 મે થી 15 જૂન વચ્ચે રહેશે. તેના કારણે ઘણા વ્રત અને તહેવારો સામાન્ય સમયથી 15 થી 20 દિવસ પાછળ આવી શકે છે.

પુરુષોત્તમ માસની પૌરાણિક કથા

પૌરાણિક માન્યતા મુજબ જ્યારે આ વધારાનો મહિનો બનાવાયો ત્યારે કોઈપણ દેવતા તેનો સ્વામી બનવા તૈયાર ન હતા. ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ તેને સ્વીકાર્યો અને તેનું નામ પુરુષોત્તમ માસ રાખ્યું. તેથી આ મહિનો ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત માનવામાં આવે છે. આ સમગ્ર મહિનામાં ભક્તિ, જપ, તપ, દાન અને ધાર્મિક સાધના કરવી ખૂબ પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે.

વિક્રમ સંવતની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ

વિક્રમ સંવતની શરૂઆત લગભગ 57 ઈસાપૂર્વે માનવામાં આવે છે. તેની શરૂઆત ઉજ્જૈનના મહાન સમ્રાટ રાજા વિક્રમાદિત્યએ કરી હતી. તેમના નામ પરથી જ આ પંચાંગને વિક્રમ સંવત કહેવામાં આવે છે. આ પંચાંગમાં મહિનાના નામ નક્ષત્રોના આધારે નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. પરંપરા મુજબ પૂર્ણિમાના દિવસે ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાં હોય તેના આધારે તે મહિનાનું નામ રાખવામાં આવે છે.

આજે પણ વિક્રમ સંવત કેમ મહત્વપૂર્ણ છે

આજે લોકો દૈનિક જીવનમાં અંગ્રેજી કેલેન્ડરનો ઉપયોગ કરતા હોવા છતાં હિંદુ સમાજમાં ધાર્મિક અને શુભ કાર્યો માટે પંચાંગને આજે પણ વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવે છે. લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ, નામકરણ, મુડન સંસ્કાર અને અન્ય શુભ કાર્યો માટે લોકો પંચાંગ જોઈને જ તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત નક્કી કરે છે. ગામ હોય કે શહેર, શુભ સમય જાણવા માટે આજે પણ પંચાંગનો સહારો લેવામાં આવે છે.

હિંદુ નવા વર્ષના દિવસે શું કરવું

હિંદુ નવા વર્ષના દિવસે બ્રહ્મમુહૂર્તમાં ઊઠીને સ્નાન કરવું અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવા જોઈએ. ત્યારબાદ ઘરના પૂજાસ્થળમાં દીવો પ્રગટાવી દેવ-દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ. આરતી કર્યા પછી ભગવાનને ભોગ અર્પણ કરવો અને પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવી. આ દિવસે ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને અન્ન, વસ્ત્ર અથવા ભોજનનું દાન કરવું ખૂબ પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

પ્રશ્ન: હિંદુ નવું વર્ષ 2026 ક્યારે શરૂ થશે?
જવાબ: હિંદુ પંચાંગ મુજબ વર્ષ 2026માં હિંદુ નવું વર્ષ 19 માર્ચ 2026ના રોજ ચૈત્ર શુક્લ પ્રતિપદાથી શરૂ થશે. આ જ દિવસે વિક્રમ સંવત 2083ની શરૂઆત થશે.

પ્રશ્ન: વિક્રમ સંવત 2083માં 13 મહિના કેમ રહેશે?
જવાબ: ચંદ્ર અને સૂર્ય વર્ષ વચ્ચેના અંતરને સંતુલિત કરવા માટે એક અધિક માસ ઉમેરવામાં આવશે, જેના કારણે વર્ષમાં કુલ 13 મહિના રહેશે અને જેઠ મહિનો બે વાર આવશે.

પ્રશ્ન: અધિક માસ શું છે?
જવાબ: અધિક માસ એ વધારાનો મહિનો છે જે ચંદ્ર અને સૂર્ય વર્ષ વચ્ચેના લગભગ 11 દિવસના અંતરને સંતુલિત કરવા માટે દર ત્રણ વર્ષે ઉમેરવામાં આવે છે. તેને પુરુષોત્તમ માસ પણ કહેવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન: 2026માં અધિક માસ ક્યારે રહેશે?
જવાબ: જ્યોતિષીય ગણતરી મુજબ વર્ષ 2026માં અધિક માસ 17 મે થી 15 જૂન વચ્ચે રહેશે.

પ્રશ્ન: હિંદુ નવા વર્ષના દિવસે શું કરવું શુભ માનવામાં આવે છે?
જવાબ: સ્નાન કરવું, સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવું, દેવ-દેવતાઓની પૂજા કરવી, આરતી કરવી અને જરૂરિયાતમંદોને અન્ન, વસ્ત્ર અથવા ભોજનનું દાન કરવું ખૂબ શુભ માનવામાં આવે છે.