ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਭਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
‘ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ’ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—‘ਪਾਪ’, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਪਾਪਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅਧਰਮੀ ਕਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਅੰਕੁਸ਼’, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ, ਰਾਤਰੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਵੀਰਵਾਰ, 22 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 2:11 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 2:47 ਵਜੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਰਤ 22 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵਰਤ ਅਤੇ ਪਾਰਣ ਦੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੰਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਮਹਾਤਮ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਵਰਤ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਤਰੀ ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਦਮਨਾਭ ਰੂਪ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਧਨ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਤਿਆਗ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਤਵਿਕ ਦਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ:
ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਯਦ ਦਾਨੰ ਦੀਯਤੇऽਨੁਪਕਾਰਿਣੇ।
ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਚ ਪਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਦ ਦਾਨੰ ਸਾਤਵਿਕੰ ਸਮ੍ਰਿਤਮ॥
ਅਰਥ: ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਤੱਵ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਤੱਕ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਲੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾਪਣ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਲੋੜਵੰਦ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਥਪੂਰਨ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਪਛੜੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚਿਆਂ, ਅਨਾਥ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚੇ ਲਈ ਭੋਜਨ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤੱਵ ਦੱਸਦੇ ਹਨ:
ਯਜ੍ਞ-ਦਾਨ-ਤਪਃ-ਕਰਮ ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯੰ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਤਤ।
ਯਜ੍ਞੋ ਦਾਨੰ ਤਪਸ਼ਚੈਵ ਪਾਵਨਾਨਿ ਮਨੀਸ਼ਿਣਾਮ॥
ਅਰਥ: ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਭਗਤੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੋਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਤਦ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਹਾਰੇ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੋ, ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਆਪਣਾਪਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਓ, ਇਸ ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਵਰਤ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਈਏ।
ਓਮ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ।
ਸਵਾਲ: 2026 ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਦੋਂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਵੀਰਵਾਰ, 22 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸਵਾਲ: ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਦਮਨਾਭ ਰੂਪ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ: ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਨਿਰਜਲਾ ਵਰਤ ਜਾਂ ਫਲਾਹਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਵਾਲ: ਪਾਪਾਂਕੁਸ਼ਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਦੋਂ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪਾਰਣ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਮੰਤਰ ਹੈ — “ਨਰ ਸੇਵਾ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ” (ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ)। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਕੋਜਾਗਰੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਰਾਸ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਸਹਿਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਰਦੀਯ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
