ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ਕੱਤਕ ਦੀ ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗ ਮਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਗਾਉਣ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ।
ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਲਿਆਉਣਾ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਵਾਲੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਕਾਲ (ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ) ਦੌਰਾਨ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਇਸ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ।
ਦ੍ਰਿਕ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਣਨਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਵਾਲੀ ਐਤਵਾਰ, 8 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੱਸਿਆ ਮਿਤੀ 8 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11:27 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ 9 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 12:31 ਵਜੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਮਾਤਾ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਧਨ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, 8 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮ 5:54 ਵਜੇ ਤੋਂ 7:50 ਵਜੇ ਤੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਓ। ਸ਼ਰਧਾ, ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਗਾਉਣਾ ਹੈ। ਦੀਵੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜੋਤ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਰਨ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚਾਈ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨੇਕ ਆਚਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਅਸੀਂ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਈਰਖਾ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਰਗੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਮਤਭੇਦ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਮੌਕਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ, ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਪਰਤੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਜਗਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਪੋਤਸਵ ਅਤੇ ਦੀਪਮਾਲਿਕਾ ਵਰਗੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੀਵਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਗਿਆਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਪੂਜਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਨਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਇੱਕੋ ਹੈ: ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ।
ਦੀਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਪੰਜ ਤੋਂ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਧਨਤੇਰਸ: ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਬਰਤਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ।
ਨਰਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ: ਇਹ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੀਵਾਲੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ: ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੋਕ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਘਰਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ: ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗੋਵਰਧਨ ਪਰਬਤ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕੁਦਰਤ, ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਧੰਨਵਾਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਈ ਦੂਜ: ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਜਲਦੀ ਉੱਠੋ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰੋ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਕੀ ਤੇ ਲਾਲ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ।
ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ। ਫੁੱਲ, ਅਕਸ਼ਤ (ਸਾਬਤ ਚੌਲ), ਚੰਦਨ, ਧੂਫ, ਦੀਵੇ, ਫਲ, ਖੀਰ, ਪਤਾਸੇ, ਲਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਠਾਈਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦਿਆ (ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਗ) ਚੜ੍ਹਾਓ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਭੋਜਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਗਣੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਚਾਲੀਸਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਕਤਮ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਕਰੋ। ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੰਡੋ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਵਿਹੜੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਓ।
ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਤਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤੋ ਮਾ ਸਦਗਮਯ।
ਤਮਸੋ ਮਾ ਜੋਤਿਰਗਮਯ।
ਮ੍ਰਿਤਿਓਰ ਮਾ ਅਮ੍ਰਿਤੰ ਗਮਯ।
ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ।
ਅਰਥ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਸੱਤ ਵੱਲ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਚੱਲੋ।
ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨੇਕ ਆਚਰਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ, ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਂਝੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਲਿਆ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇਸੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਵੱਲੋਂ “ਹਰ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੀ ਦੀਵਾਲੀ” ਸੇਵਾ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵੰਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ, ਪਟਾਕੇ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੀਆਂ।
ਪਛੜੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਰਨ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ, ਧਰਮ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਈਏ।
ਇਸ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ, ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਓ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੋ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓ। ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯਾਦ ਦਿਵਾਏ ਕਿ ਅਸਲ ਚਾਨਣ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ। ਹਰ ਘਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਏ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਲ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਵੇ।
ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ 2026 ਦੀਆਂ ਹਾਰਦਿਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ!
ਸਵਾਲ 1. ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਕਦੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ?
ਦੀਵਾਲੀ 8 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸਵਾਲ 2. ਦੀਵਾਲੀ 2026 ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਗਣੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਕੀ ਹੈ?
ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, 8 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮ 5:54 ਵਜੇ ਤੋਂ 7:50 ਵਜੇ ਤੱਕ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 3. ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਦੀਵੇ ਕਿਉਂ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣਾ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਗਿਆਨ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 4. ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ “ਹਰ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੀ ਦੀਵਾਲੀ” ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਤੁਸੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੇ “ਹਰ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੀ ਦੀਵਾਲੀ” ਸੇਵਾ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਮੰਤਰ ਹੈ — “ਨਰ ਸੇਵਾ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ” (ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ)। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਕੋਜਾਗਰੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਰਾਸ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਸਹਿਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਰਦੀਯ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
