ਰਾਮ ਨਵਮੀ 2026: ਰਾਮ ਜਨਮੋਤਸਵ ਕਦੋਂ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਤਾਰੀਖ, ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਉਤਸਵ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਮਰਿਆਦਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।

ਇਸ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਾਮਾਇਣ, ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਅਤੇ ਰਾਮਰੱਖਾ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਲ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮੋਤਸਵ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਕਦੋਂ ਹੈ?

ਦ੍ਰਿਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ 2026 ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਤਿਥੀ 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ 48 ਮਿੰਟ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ 6 ਮਿੰਟ ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦਾ ਮੱਧਿਆਹਨ ਮੁਹੂਰਤ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ 27 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 1 ਵਜੇ 54 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੱਧਿਆਹਨ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਨਵਮੀ 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ

ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਅਧਰਮ, ਅਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ

ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮੇਸ਼ਟੀ ਯਗਿਆ ਕਰਵਾਇਆ।

ਯਗਿਆ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਯਗਿਆ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਦਿਵਿਆ ਖੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਹ ਖੀਰ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਣੀਆਂ — ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਕੈਕੇਈ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ — ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ।

ਉਸ ਖੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਦਿਵਿਆ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ — ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ।

ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ 18ਵੇਂ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—

ਤਤੋ ਯਜ੍ਞ ਸਮਾਪਤੇੌ ਰਿਤੂਨਾਂ ਸ਼ਟ੍ਸ੍ਵਤ੍ਯਯੇ
ਤਤਃ ਸ਼ਣਮਾਸ੍ਯਤੀਤੇ ਤੁ ਚੈਤ੍ਰੇ ਨਵਮਿਕੇ ਤਿਥੌ॥

ਅਰਥਾਤ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮੇਸ਼ਟੀ ਯਗਿਆ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਬਾਰਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਰਥਾਤ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨਵਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪੁਨਰਵਸੁ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨ

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਰਿਆਦਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪਤੀ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹੇ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ।

ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—

ਰਾਮੋ ਵਿਗ੍ਰਹਵਾਨ ਧਰਮਃ ਸਾਧੁਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਦੇਵਾਨਾਮਿਵ ਵਾਸਵਃ॥

ਅਰਥਾਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੱਜਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸੱਚ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜਾ ਹਨ।

ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ

ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਭਗਤ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੱਧਿਆਹਨ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ—

• ਸਵੇਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ। ਫਿਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਲੋਟੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ, ਅਕਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿਓ।

• ਘਰ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਚੌਕੀ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਤੇ ਪੀਲਾ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾਓ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ, ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।

• ਗੰਗਾਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਚੰਦਨ, ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।

• ਫਿਰ ਖੀਰ, ਕੇਸਰ ਭਾਤ, ਪੰਜੀਰੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਓ। ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

• ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਮਾਇਣ, ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਜਾਂ ਰਾਮਰੱਖਾ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਆਰਤੀ ਕਰੋ।

ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਲ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰਾਮ ਲੱਲਾ ਨੂੰ ਪਾਲਨੇ ਵਿੱਚ ਝੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਵਿਆ ਝਾਂਕੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਧਰਮ ਧਵਜ ਲਗਾਉਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆਦਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ—

ਰਾਮਹਿ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੇਮੁ ਪਿਆਰਾ। ਜਾਨਿ ਲੇਹੁ ਜੋ ਜਾਨ ਨਿਹਾਰਾ॥

ਅਰਥਾਤ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਰਤਵ, ਤਿਆਗ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—

ਲੋਕਾਭਿਰਾਮੰ ਰਣਰੰਗਧੀਰੰ ਰਾਜੀਵਨੇਤਰੰ ਰਘੁਵੰਸ਼ਨਾਥਮ।
ਕਾਰੁਣ੍ਯਰੂਪੰ ਕਰੁਣਾਕਰੰ ਤੰ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਚੰਦਰੰ ਸ਼ਰਨੰ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ॥

ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਾਗਰ ਹਨ—ਅਜਿਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ।