ਹਿੰਦੂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ 2026: ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ 2083 ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ?

ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਗ੍ਰਹਿ-ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਵਿਗਿਆਨ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਨਵੀਂ ਉਰਜਾ, ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੜੀ ਪੜਵਾ, ਉਗਾਦੀ, ਚੇਟੀ ਚੰਦ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ 2026 ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ

ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ 19 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ 2083 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਵੇਦਿਕ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੈਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀ 19 ਮਾਰਚ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ 52 ਮਿੰਟ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹੇਗੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਚੈਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵ੍ਰਤਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ

ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਵਤਸਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਰੌਦ੍ਰ ਸੰਵਤਸਰ’ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੇਦਿਕ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ (ਗੁਰੂ) ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਗਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸੰਵਤਸਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੰਗਲ ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਧ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਾਰ 13 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇਗਾ

ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 12 ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ 2083 ਵਿੱਚ 13 ਮਹੀਨੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਨ ਜੇਠ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਆਵੇਗਾ। ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਮਲਮਾਸ, ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ੋੱਤਮ ਮਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਗਤੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 354 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 365 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 11 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਕ ਮਾਸ 17 ਮਈ ਤੋਂ 15 ਜੂਨ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ 15 ਤੋਂ 20 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪੁਰਸ਼ੋੱਤਮ ਮਾਸ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ

ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਇਸਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਸ਼ੋੱਤਮ ਮਾਸ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਹੀਨਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਭਗਤੀ, ਜਪ, ਤਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ

ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਗਭਗ 57 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਜੈਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਰਾਜਾ ਵਿਕ੍ਰਮਾਦਿਤਿਆ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਹੀ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਵਤ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਿਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ

ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਪੰਚਾਂਗ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ, ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਨਾਮਕਰਨ, ਮੁੰਡਨ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਹਿੰਦੂ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਰਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQs)

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਹਿੰਦੂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ 2026 ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ?
ਉੱਤਰ: ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ 2026 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ 19 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਚੈਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ 2083 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਵਿਕ੍ਰਮ ਸੰਵਤ 2083 ਵਿੱਚ 13 ਮਹੀਨੇ ਕਿਉਂ ਹੋਣਗੇ?
ਉੱਤਰ: ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਾਲ ਕੁੱਲ 13 ਮਹੀਨੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਜੇਠ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਆਵੇਗਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਭਗ 11 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ੋੱਤਮ ਮਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 2026 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗਾ?
ਉੱਤਰ: ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 2026 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਮਾਸ 17 ਮਈ ਤੋਂ 15 ਜੂਨ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਹਿੰਦੂ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਕੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣਾ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਆਰਤੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।