ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ

ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁਣਿਆਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਖ਼ੀਰਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਨਿੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ‘ਹਰਿਸ਼ਯਨੀ‘ ਜਾਂ ‘ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ‘ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰਣ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੋਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਮੇਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ

ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ, ਸੋਭਾਗ੍ਹ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਵਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਜਨ ਵ੍ਰਤ, ਤਪ, ਜਪ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਖ਼ੀਰਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਨਿੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ (ਪ੍ਰਬੋਧਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ) ਨੂੰ ਉਤ्थਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵ੍ਰਤ, ਜਪ, ਤਪ, ਸੇਵਾ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਣਿਆ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਿਰਫ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਕਈ ਯਜਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁਣਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ-

“ਤਪ ਪਾਰੰ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਜ਼ੰਨਮੁਚ੍ਯਤੇ,
ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਯਜ੍ਨਮੇਵਾਹੁਰ੍ਦਾਨਮੇਕੰ ਕਲੀ ਯੁਗੇ।”

ਅਰਥਾਤ: ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਪ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਅਤੇ ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਲ੍ਯਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪੁਣ੍ਯ

ਦੇਵਸ਼ਯਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਮੰਦ, ਅਸਹਾਇ, ਵਿਖਲਾਂਗ ਅਤੇ ਦੀਨ-ਹੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁਣ੍ਯ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਖਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ ਖਾਣਾ (ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ) ਦੇਣ ਦੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਕੇ ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਤਿਥੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਣ੍ਯ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।