ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਇਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ, ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨਾ, ਮੰਤਰ ਜਪਣਾ, ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਨਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਭਗਤ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਰੀਬਾਂ, ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਵਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਐਤਵਾਰ, 9 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਸ਼ੁਰੂ: 8 ਅਗਸਤ 2026, ਦੁਪਹਿਰ 1:59 ਵਜੇ
ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਸਮਾਪਤ: 9 ਅਗਸਤ 2026, ਸਵੇਰੇ 11:04 ਵਜੇ
ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ 9 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵਰਤ ਦਾ ਪਾਰਣਾ 10 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 6:15 ਵਜੇ ਤੋਂ 8:00 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਧੀਵਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੋ ਭਗਤ ਇਸ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਿਨ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਲਸੀ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਅਤੇ
“ਓਮ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ”
ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਰ ਸਤਕਰਮ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਨ, ਸੇਵਾ, ਅੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਗੌਸੇਵਾ ਵਰਗੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੂਜਾ ਦੀ ਆਮ ਵਿਧੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:
ਸਨਾਤਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਧਨ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਇਆ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਜੋ—
ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—
ਤਪਹ ਪਰਮ ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗੇ, ਤ੍ਰੇਤਯੰ ਜਨਾਨਾਮ ਉਚਯਾਤੇ।
ਦਵਾਪਰੇ ਯਜਨਾਮ ਇਤਯਹੂਰ, ਦਾਨਮ ਏਕਮ ਕਲਾਉ ਯੁਗੇ॥
ਅਰਥ: ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਗਏ, ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਵਰਤ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਤਦੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ।
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗਰੀਬ, ਬਿਮਾਰ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੁਖੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਣ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਸੇਵਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਦਇਆਲੂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਨ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿਓ, ਜੋ ਗਰੀਬ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਦਿਵਿਆਂਗ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਸ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ।
ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਰਤ, ਪੂਜਾ, ਮੰਤਰ ਜਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।
ਜੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਅੰਨਦਾਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਫਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਓ, ਇਸ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਈਏ। ਸੇਵਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਸਨਾਤਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਅਮੋਲਕ ਵਿਰਾਸਤ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQs)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1: ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ 2026 ਕਦੋਂ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਐਤਵਾਰ, 9 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2: ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਗੰਗਾਜਲ ਜਾਂ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਚੰਦਨ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ ਜਾਂ “ਓਮ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ” ਮੰਤਰ ਦਾ ਭਗਤੀਭਾਵ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3: ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਦਾਨ ਕਿਹੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬ, ਲੋੜਵੰਦ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਕਾਮਿਕਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।