ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਵਨ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਮਾਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਾਧਨਾ, ਭਗਤੀ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਮਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

‘ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ’ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਸਰੂਪ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤ, ਜਪ, ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾ ਕੇ ਧਰਮ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਮਾਸ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਰਤ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦਾ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—

ਤੀਰਥੇ ਨਦੀਤਟੇ ਵਾਪੀ ਦੇਵਾਲਯ ਵਿਸੇਸ਼ਤਾਹ।
ਜਪਿਆਮ ਦਾਨਮ ਤਪਾਹ ਕਰਮਾ ਸਰਵਮ ਅਕਸ਼ਯਾਮਸ਼ਨੂਤੇ।।

ਅਰਥਾਤ: ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਮੌਕਾ

ਇਸ ਪਾਵਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬ, ਅਸਹਾਇ, ਜ਼ਰੂਰਤਮੰਦ, ਨਿਰਧਨ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰ ‘ਤੇ ਸੇਵਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਓ।