ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੰਦਰ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾ ਉੱਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਨਿੰਦਰਾ ਤੋਂ ਜਾਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦਇਆ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸੇਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਭੁੱਖੇ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਥਪੂਰਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਲੋੜਵੰਦ, ਵਾਂਝੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਸੇਵਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਸ ਨੇਕ ਪਹਿਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਜਦੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਤਵਿਕ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ:
“ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਯੱਦਾਨੰ ਦੀਯਤੇऽਨੁਪਕਾਰਿਣੇ।
ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਚ ਪਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤੱਦਾਨੰ ਸਾਤਵਿਕੰ ਸਮ੍ਰਿਤਮ੍॥”
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤੱਵ ਸਮਝ ਕੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ, ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਸਾਤਵਿਕ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਦਾਨ ਦਾ ਅਸਲ ਮਹੱਤਵ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਓ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ, ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨੇਕ ਕੰਮ ਵੀ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਓ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਤਿਉਹਾਰ ‘ਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀਏ। ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਇਸ ਨੇਕ ਕਾਰਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀਏ।