13 November 2026

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ 2026: ਤਾਰੀਖ, ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ, ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਜਾਣੋ

Start Chat

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ, ਦੇਵੋਤਥਾਨ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਸਾੜ੍ਹ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਿੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਗਤੀ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਲਸੀ ਮਾਤਾ ਅੱਗੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ 2026 ਕਦੋਂ ਹੈ?

ਵੈਦਿਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ 20 ਨਵੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 7:15 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ 21 ਨਵੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 6:31 ਵਜੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਪਾਰਣੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਾਰਣੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਖ਼ਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਿੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੂਜਾ, ਵਰਤ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਈ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਰੋਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਕਾਰਤਿਕ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦਾ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵਿਆਹ, ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰੋਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ

  • ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠੋ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ। ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।
  • ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਫਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਓ ਅਤੇ ਧੂਪ-ਦੀਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
  • ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ। “ਓਮ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ” ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤ ਕਥਾ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
  • ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੋ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ

ਤੁਲਸੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਲਸੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਦਿਨ ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤੁਲਸੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਸਜਾਓ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਚੁੰਨੀ, ਰੋਲੀ, ਅਕਸ਼ਤ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੋ।

ਸ਼ੁਭ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਗਾਓ, ਆਰਤੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੰਡੋ। ਤੁਲਸੀ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

  • ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਲਾਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਫਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
  • ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ, ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਓ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹੋ। ਗੁੱਸੇ, ਹੰਕਾਰ, ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਅਪਣਾਓ।
  • ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ।

ਪੰਧਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੰਧਰਪੁਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਠਲ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਧਰਪੁਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ, ਭਜਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਠਲ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗਿਰਨਾਰ ਲੀਲੀ ਪਰਿਕਰਮਾ

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਗਿਰਨਾਰ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗਿਰਨਾਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਔਖੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗਿਰਨਾਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਥਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲੇ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ

ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਕਾਰਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ।

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਕ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਅਮੀਰ ਲੋਕ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਸਵਰਗਾਯੁਰਭੂਤਿਕਾਮੇਨ ਤਥਾ ਪਾਪੋਪਸ਼ਾਂਤਯੇ।

ਮੁਮੁਕਸ਼ੁਣਾ ਚ ਦਾਤਵਯੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੇਭਯਸਤਥਾਰ੍ਹਵਮ।

ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ, ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣੋ।

ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਬਚੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਦਦ ਦਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰੋ

ਭੋਜਨ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਭੁੱਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਦਇਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਪਰਵ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜੋ।

ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ ਰਾਹੀਂ ਵਾਂਝੇ, ਲੋੜਵੰਦ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਭੋਜਨ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿਓ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਇਸ ਨੇਕ ਕਾਰਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੋ।

ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQs)

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਦੋਂ ਹੈ?

ਉੱਤਰ: ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਇਸ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਉੱਤਰ: ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਸਾੜ੍ਹ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਿੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?

ਉੱਤਰ: ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਦੇਵ ਉਠਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਕੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਉੱਤਰ: ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾਨ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

X
Amount = INR