ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിൽ ചില ആഘോഷങ്ങൾ ബന്ധങ്ങളുടെ ആഴത്തെയും ജീവിത മൂല്യങ്ങളെയും വിളിച്ചോതുന്നു. രക്ഷാബന്ധനും അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു വിശുദ്ധ ഉത്സവമാണ്. ശ്രാവണ മാസത്തിലെ പൗർണ്ണമി നാളിൽ ആഘോഷിക്കുന്ന ഈ ഉത്സവം സഹോദരീസഹോദരന്മാർ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹത്തിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും പരസ്പര സമർപ്പണത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. സഹോദരി സഹോദരന്റെ കൈത്തണ്ടയിൽ രാഖി കെട്ടുമ്പോൾ, ആ ചെറിയ നൂലിൽ സ്നേഹവും മംഗളാശംസകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
2026-ൽ രക്ഷാബന്ധൻ ഉത്സവം ഓഗസ്റ്റ് 28 വെള്ളിയാഴ്ച ആഘോഷിക്കും. ഈ ദിവസം സഹോദരിമാർ ആചാരപരമായ പൂജകൾ നടത്തി സഹോദരന്മാരുടെ കൈത്തണ്ടയിൽ രാഖി കെട്ടുകയും അവരുടെ സന്തോഷകരവും ആരോഗ്യകരവുമായ ജീവിതത്തിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യും.
രാഖി കെട്ടാനുള്ള ശുഭ മുഹൂർത്തം: രാവിലെ 6:19 മുതൽ 9:48 വരെ
ആകെ സമയം: 3 മണിക്കൂർ 28 മിനിറ്റ്
‘രക്ഷ’ (സംരക്ഷണം), ‘ബന്ധൻ’ (ബന്ധം) എന്നീ വാക്കുകൾ ചേർന്നാണ് രക്ഷാബന്ധൻ എന്ന പേരുണ്ടായത്. ഭാരതീയ പാരമ്പര്യത്തിൽ രാഖി സ്നേഹത്തിന്റെയും മംഗളങ്ങളുടെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. സഹോദരി രാഖി കെട്ടുമ്പോൾ സഹോദരന്റെ ദീർഘായുസ്സിനും സന്തോഷത്തിനും വിജയത്തിനുമായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. സഹോദരൻ തന്റെ സഹോദരിയോടുള്ള സ്നേഹവും അവളുടെ ബഹുമാനം സംരക്ഷിക്കുമെന്നും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.
നമ്മുടെ ആത്മീയ പാരമ്പര്യത്തിൽ രക്ഷാസൂത്രം കെട്ടുന്ന ആചാരം വളരെ പുരാതനമാണ്. യാഗങ്ങളിലും പൂജകളിലും മറ്റ് മതപരമായ ചടങ്ങുകളിലും വിശുദ്ധ നൂൽ കെട്ടുന്ന പാരമ്പര്യമുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് രക്ഷാബന്ധൻ നമ്മുടെ സംസ്കാരവുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
രക്ഷാബന്ധനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ വിഷ്ണുഭഗവാന്റെയും മഹാബലിയുടെയും കഥ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. കഥയനുസരിച്ച് വിഷ്ണുഭഗവാൻ വാമനാവതാരം എടുത്ത് മഹാബലിയോട് മൂന്നടി മണ്ണ് ദാനമായി ചോദിച്ചു. ഭഗവാൻ തന്റെ വിശ്വരൂപം കൊണ്ട് രണ്ടടിയിൽ ഭൂമിയും ആകാശവും അളന്നു. മൂന്നാമത്തെ അടിക്കായി മഹാബലി തന്റെ ശിരസ്സ് ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചു. അവന്റെ ഭക്തിയിലും സമർപ്പണത്തിലും സന്തോഷിച്ച ഭഗവാൻ അവനെ പാതാളലോകത്തിന്റെ അധിപനാക്കുകയും അവനോടൊപ്പം താമസിക്കാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
വിഷ്ണുഭഗവാൻ പാതാളത്തിലാണെന്ന വാർത്തയറിഞ്ഞ ലക്ഷ്മീദേവി മഹാബലിയെ സഹോദരനായി സ്വീകരിച്ച് അവന്റെ കൈത്തണ്ടയിൽ രക്ഷാസൂത്രം കെട്ടി. മഹാബലിയും ദേവിയെ സഹോദരിയായി സ്വീകരിക്കുകയും അവളുടെ ആഗ്രഹം മാനിച്ചു വിഷ്ണുഭഗവാനെ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു.
രക്ഷാബന്ധൻ ദിവസം രാവിലെ കുളിച്ച് ശുദ്ധിയുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുക. പൂജാമുറി വൃത്തിയാക്കി ദൈവത്തെ സ്മരിക്കുക. അതിനുശേഷം പൂജാതട്ടത്തിൽ കുങ്കുമം, അക്ഷതം (അരി), ദീപം, മധുരം, രാഖി എന്നിവ വയ്ക്കുക. ആദ്യം ദൈവത്തെ പൂജിക്കുക. സഹോദരനെ ഇരുത്തി നെറ്റിയിൽ ചന്ദനമോ കുങ്കുമമോ തൊടുവിച്ച് അക്ഷതം ചാർത്തുക. തുടർന്ന് ദീപം ഉഴിഞ്ഞ്, സഹോദരന്റെ വലതുകൈയിൽ ഭക്തിയോടെ രാഖി കെട്ടുക. മധുരം നൽകി സന്തോഷകരമായ ജീവിതത്തിനായി ആശംസിക്കുക. സഹോദരൻ സഹോദരിക്ക് സ്നേഹവും ആശീർവാദവും നൽകി അവളുടെ സുരക്ഷയ്ക്ക് എപ്പോഴും കൂടെയുണ്ടാകുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകണം.
രാഖി കെട്ടുമ്പോൾ ഈ മന്ത്രം ചൊല്ലാം:
യേന ബദ്ധോ ബലീ രാജാ ദാനവേന്ദ്രോ മഹാബലഃ।
തേന ത്വാമപി ബധ്നാമി രക്ഷേ മാ ചല മാ ചല॥
ഈ മന്ത്രത്തിൽ മഹാബലിയുടെ രക്ഷാസൂത്രത്തെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് സംരക്ഷണത്തിനായുള്ള പ്രാർത്ഥന അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
രാഖി തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭംഗിയേക്കാൾ അതിനു പിന്നിലെ ഭാവത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകണം. പരമ്പരാഗതമായ നൂൽ രാഖികൾ ലാളിത്യത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രതീകമാണ്. ഓം, സ്വസ്തിക്, ത്രിശൂലം തുടങ്ങിയ ചിഹ്നങ്ങളുള്ള രാഖികളും നമ്മുടെ സംസ്കാരത്തോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. രുദ്രാക്ഷം അല്ലെങ്കിൽ തുളസി മണികൾ കൊണ്ടുള്ള രാഖികളും ഭക്തിഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാഖിയുടെ യഥാർത്ഥ പ്രാധാന്യം അതിന്റെ വിലയിലോ അലങ്കാരത്തിലോ അല്ല, മറിച്ച് അതിന് പിന്നിലുള്ള സ്നേഹത്തിലും ആശംസയിലുമാണ്.
കാലം മാറുന്നു, ജീവിതത്തിലെ തിരക്കുകൾ കൂടുന്നു, കുടുംബാംഗങ്ങൾ പലപ്പോഴും അകന്നു കഴിയേണ്ടി വരുന്നു. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ രക്ഷാബന്ധൻ നമ്മുടെ ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങിവരാനുള്ള അവസരമൊരുക്കുന്നു.
ഈ സന്ദേശം കുടുംബത്തിനപ്പുറത്തേക്ക് വ്യാപിപ്പിച്ചാൽ രക്ഷാബന്ധന്റെ അർത്ഥം കൂടുതൽ വിശാലമാകും. സമൂഹത്തിൽ സഹായവും പിന്തുണയും ആവശ്യമുള്ള ഒട്ടേറെ ആളുകളുണ്ട്. ആവശ്യക്കാരെ സഹായിക്കുക, പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് കൈത്താങ്ങാകുക, പാവപ്പെട്ടവരുടെ മുഖത്ത് പുഞ്ചിരി വിടർത്തുക… ഇതെല്ലാം ഒരാളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെയും നന്മ ചെയ്യുന്നതിന്റെയും രൂപങ്ങളാണ്.
എല്ലാവർക്കും സ്നേഹം നിറഞ്ഞ രക്ഷാബന്ധൻ ആശംസകൾ!