സനാതന ധർമ്മത്തിൽ ഏകാദശി ഭഗവാൻ ശ്രീഹരിയുടെ പാദങ്ങളിൽ മനസ്സും വാക്കും പ്രവൃത്തികളും സമർപ്പിക്കാനുള്ള പുണ്യദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ ആചരിക്കുന്ന ഓരോ ഏകാദശിക്കും അതിന്റേതായ പ്രത്യേക മഹത്ത്വമുണ്ട്. അവയിൽ ആശ്വിന മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയാണ് പാപാങ്കുശ ഏകാദശി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
‘പാപാങ്കുശ’ എന്ന വാക്ക് രണ്ട് ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘പാപം’ എന്നാൽ അധാർമികമായ പ്രവൃത്തികൾ എന്നും ‘അങ്കുശം’ എന്നാൽ അവയെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ഉപാധി എന്നും അർത്ഥമാക്കുന്നു. മതപരമായ പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളിൽനിന്ന് അകന്ന് ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭക്തി, ആത്മനിയന്ത്രണം, സദാചാരം എന്നിവയുടെ പാതയിലേക്ക് മുന്നേറാൻ ഈ ഏകാദശി മനുഷ്യരെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നു. പാപാങ്കുശ ഏകാദശിയിൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുക, വ്രതമെടുക്കുക, നാമസ്മരണം നടത്തുക, പുരാണകഥകൾ ശ്രവിക്കുക, രാത്രിയിൽ ജാഗരിക്കുക, ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഭക്തിയുടെയും സാത്വികതയുടെയും ദീപം സ്വന്തം ഉള്ളിൽ തെളിയിക്കാനുള്ള അവസരമാണ് ഈ പുണ്യദിനം.
2026-ൽ പാപാങ്കുശ ഏകാദശി വ്രതം വ്യാഴാഴ്ച, ഒക്ടോബർ 22-ന് ആചരിക്കും. ഡൽഹിയിലെ സമയമനുസരിച്ച് ഏകാദശി തിഥി ഒക്ടോബർ 21-ന് ഉച്ചയ്ക്ക് 2:11-ന് ആരംഭിച്ച് ഒക്ടോബർ 22-ന് ഉച്ചയ്ക്ക് 2:47-ന് അവസാനിക്കും. ഉദയതിഥി അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഒക്ടോബർ 22-ന് വ്രതം ആചരിക്കുന്നത്.
വ്രതത്തിന്റെയും പാരണത്തിന്റെയും കൃത്യമായ സമയം അറിയാൻ നിങ്ങളുടെ പ്രദേശത്തെ പ്രാദേശിക പഞ്ചാംഗം പരിശോധിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്. സ്ഥലത്തിനനുസരിച്ച് സമയത്തിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം.
പാപാങ്കുശ ഏകാദശി ഭഗവാൻ ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ ആരാധനയുമായും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്റെ സാധനയുമായും ബന്ധപ്പെട്ട പുണ്യദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ദിവസം ഭക്തർ ലൗകികകാര്യങ്ങളിൽനിന്ന് മനസ്സിനെ അകറ്റി ഭഗവാൻ ശ്രീഹരിയുടെ നാമസ്മരണയിൽ മുഴുകുന്നു. പുരാണപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഈ ഏകാദശിയുടെ മഹത്ത്വം ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരനോട് വിവരിച്ചതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പത്മപുരാണത്തിലെ ഏകാദശി മാഹാത്മ്യത്തിൽ ഈ ദിവസം വ്രതമെടുക്കുന്നതിന്റെയും ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നതിന്റെയും ദാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെയും രാത്രി ജാഗരിക്കുന്നതിന്റെയും മഹിമ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.
ഈ ദിവസം ഭക്തർ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പത്മനാഭ സ്വരൂപത്തെ സ്മരിക്കുകയും ജീവിതത്തിൽ സത്യം, ആത്മനിയന്ത്രണം, സദാചാരം എന്നിവ സ്വീകരിക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഏകാദശിയുടെ യഥാർഥ സന്ദേശം ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിക്കുക എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മനസ്സിനെ വിഷയാസക്തികളിൽനിന്നും ദുഷ്പ്രവണതകളിൽനിന്നും അകറ്റി ഭഗവാന്റെ ഭക്തിയിൽ ലയിപ്പിക്കുക എന്നതും അതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമാണ്.
പാപാങ്കുശ ഏകാദശിയിൽ ദാനത്തിനും സേവനത്തിനും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സനാതന പാരമ്പര്യത്തിൽ ദാനം എന്നത് പണമോ വസ്തുക്കളോ നൽകുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ത്യാഗം, കരുണ, ലോകക്ഷേമം എന്നിവയുമായി ദാനം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതയിൽ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ സാത്വികദാനത്തിന്റെ മഹത്ത്വം വിശദീകരിക്കുന്നു.
ദാതവ്യമിതി യദ്ദാനം ദീയതേഽനുപകാരിണേ।
ദേശേ കാലേ ച പാത്രേ ച തദ്ദാനം സാത്ത്വികം സ്മൃതം॥
അർത്ഥം: കടമയാണെന്ന് കരുതി, ഉചിതമായ സമയത്തും സ്ഥലത്തും അർഹനായ വ്യക്തിക്ക് പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ നൽകുന്ന ദാനമാണ് സാത്വികദാനം.
വിശക്കുന്നവർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്നത് ഭാരതീയ സനാതന പാരമ്പര്യത്തിൽ കരുണയുടെയും സേവനത്തിന്റെയും മഹത്തായ രൂപമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആവശ്യക്കാരന്റെ മുന്നിൽ ഭക്ഷണത്തളിക എത്തുമ്പോൾ അത് വെറും അന്നം മാത്രമല്ല. അതിൽ സ്നേഹവും ആദരവും മാനവികതയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈ മനോഭാവം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നതിനായി പാപാങ്കുശ ഏകാദശിയിൽ ആവശ്യക്കാരായ ഭിന്നശേഷിക്കാരായ കുട്ടികൾക്കുള്ള ഭക്ഷണസേവനത്തിൽ പങ്കുചേരുന്നത് ഭക്തിയെ സേവനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മനോഹരമായ അവസരമാണ്.
നാരായൺ സേവാ സൻസ്ഥാൻ ദരിദ്രരും നിരാലംബരും ഭിന്നശേഷിക്കാരും അനാഥരുമായ കുട്ടികൾക്കും മറ്റ് ആവശ്യക്കാർക്കും ഭക്ഷണം നൽകുന്നതിനുള്ള സേവനപദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നു. ഈ സേവനത്തിൽ സംഭാവന നൽകി ആവശ്യക്കാരായ ഒരു കുട്ടിക്ക് ഭക്ഷണം ലഭ്യമാക്കാൻ സഹായിക്കൂ.
ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതയിൽ, യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ് എന്നിവ മനുഷ്യർക്ക് പവിത്രമായ കർമങ്ങളാണെന്ന് ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
യജ്ഞദാനതപഃകർമ ന ത്യാജ്യം കാര്യ്യമേവ തത്।
യജ്ഞോ ദാനം തപശ്ചൈവ പാവനാനി മനീഷിണാം॥
അർത്ഥം: യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ് എന്നീ കർമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടവയല്ല. അവ അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് മനുഷ്യനെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും പവിത്രമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ദുഷ്പ്രവണതകളെ നിയന്ത്രിക്കാനും ഭഗവാൻ ശ്രീഹരിയുടെ ഭക്തിയിൽ മനസ്സിനെ അർപ്പിക്കാനും ജീവിതത്തിൽ സാത്വികകർമങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകാനും പാപാങ്കുശ ഏകാദശി നമ്മെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ വിളക്ക് തെളിയിക്കുന്നതിലൂടെ ഭഗവാനോടുള്ള ആരാധന ആരംഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതേ ഭക്തി ആവശ്യക്കാരന്റെ ജീവിതത്തിന് താങ്ങാകുമ്പോൾ അതിന്റെ വെളിച്ചം കൂടുതൽ വ്യാപിക്കുന്നു.
ഈ പുണ്യ ഏകാദശിയിൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ ഭക്തി സമർപ്പിക്കൂ. നിങ്ങളുടെ കഴിവിനനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യൂ, വിശക്കുന്നവർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകൂ, ഭിന്നശേഷിക്കാരായ കുട്ടികൾക്കുള്ള ഭക്ഷണസേവനത്തിൽ പങ്കാളികളാകൂ. നിങ്ങളുടെ ചെറിയ സഹായം പോലും ഒരു കുട്ടിക്ക് സ്നേഹത്തിന്റെയും കരുതലിന്റെയും ആദരവിന്റെയും അനുഭവം നൽകും.
വരൂ, ഈ പാപാങ്കുശ ഏകാദശിയിൽ ഭക്തിയോടൊപ്പം സേവനവും, ഉപവാസത്തോടൊപ്പം ആത്മനിയന്ത്രണവും, പൂജയോടൊപ്പം കരുണയും ജീവിതത്തിൽ സ്വീകരിക്കാമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കാം.
ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ।
ചോദ്യം: 2026-ൽ പാപാങ്കുശ ഏകാദശി എപ്പോഴാണ്?
ഉത്തരം: 2026-ൽ പാപാങ്കുശ ഏകാദശി വ്യാഴാഴ്ച, ഒക്ടോബർ 22-ന് ആചരിക്കും.
ചോദ്യം: പാപാങ്കുശ ഏകാദശിയിൽ ഏത് ദേവനെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്?
ഉത്തരം: ഈ ദിവസം ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പത്മനാഭ സ്വരൂപത്തെ ആരാധിക്കുന്നതാണ് ആചാരം.
ചോദ്യം: പാപാങ്കുശ ഏകാദശി വ്രതം എങ്ങനെ അനുഷ്ഠിക്കണം?
ഉത്തരം: ഭക്തർക്ക് അവരുടെ വിശ്വാസത്തിനും ശാരീരികശേഷിക്കും അനുസരിച്ച് ജലപാനം പോലും ഒഴിവാക്കിയുള്ള നിരാഹാരവ്രതമോ പഴങ്ങളും മറ്റും കഴിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഫലാഹാരവ്രതമോ അനുഷ്ഠിക്കാം.
ചോദ്യം: പാപാങ്കുശ ഏകാദശി വ്രതം എപ്പോഴാണ് അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടത്?
ഉത്തരം: സാധാരണയായി ഏകാദശി വ്രതത്തിന്റെ പാരണം അടുത്ത ദിവസം ദ്വാദശി തിഥിയിൽ സൂര്യോദയത്തിനുശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. കൃത്യമായ സമയം അറിയാൻ പ്രാദേശിക പഞ്ചാംഗം പരിശോധിക്കുക.
“നർ സേവ ഹി നാരായൺ സേവ” (മാനവ സേവ തന്നെ ഈശ്വര സേവ) എന്നതാണ് നാരായൺ സേവ സംസ്ഥാന്റെ മുഖ്യ ആപ്തവാക്യം. സംഘടന ഏറ്റെടുക്കുന്ന ഓരോ സേവന പ്രവർത്തനത്തിന്റെയും കാതൽ ഈ തത്ത്വമാണ്.
2026-ൽ, ശരദ് പൗർണമി 2026 ഒക്ടോബർ 25-ന് ആഘോഷിക്കും. പൗർണമി തിഥി ഒക്ടോബർ 25-ന് രാവിലെ 11:55-ന് ആരംഭിച്ച് ഒക്ടോബർ 26-ന് രാവിലെ 9:41-ന് അവസാനിക്കും.
ഹിന്ദു പഞ്ചാംഗമനുസരിച്ച്, ആശ്വിന മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദശമി തിഥിയിലാണ് ദസറ അല്ലെങ്കിൽ വിജയദശമി ആഘോഷിക്കുന്നത്.
