ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ರಾಮನವಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಶ್ರೀರಾಮರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅವತರಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ದಿನವಾಗಿದೆ.

ರಾಮನವಮಿ ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಮર્યಾದೆ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶ ಜೀವನದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಭಾರತದೆಲ್ಲೆಡೆ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂತಸದ ವಾತಾವರಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮರ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ರಾಮಾಯಣ, ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ ಹಾಗೂ ರಾಮರಕ್ಷಾ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀರಾಮರ ಬಾಲರೂಪವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅವರ ಜನ್ಮೋತ್ಸವವನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರಾಮನವಮಿ ಯಾವಾಗ?

ದ್ರಿಕ್ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವರ್ಷ ರಾಮನವಮಿಯ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 26ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ನವಮಿ ತಿಥಿ ಮಾರ್ಚ್ 26ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11:48ಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ 27ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10:06ಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಮನವಮಿಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲ ಮಾರ್ಚ್ 26ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11:27ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1:54ರವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರಾಮನವಮಿ ದಿನ ಶ್ರೀರಾಮರ ಪೂಜೆಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀರಾಮರು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನವಮಿ ಮಾರ್ಚ್ 26ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಮನವಮಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ

ರಾಮನವಮಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಂಕೇತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.

ಈ ದಿನ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ ದಶರಥರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶ್ರೀರಾಮರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಧರ್ಮ, ಅತಿಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸ ಶಕ್ತಿಗಳ ಅತಿಯಾದಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಶ್ರೀರಾಮರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದರು.

ರಾಮನವಮಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ ದಶರಥರಿಗೆ ಸಂತಾನ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರು ಮಹರ್ಷಿ ವಶಿಷ್ಠರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಠಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿಸಿದರು.

ಯಜ್ಞದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕುಂಡದಿಂದ ದಿವ್ಯ ಖೀರ್ ಹೊರಬಂದಿತು. ಅದನ್ನು ರಾಜ ದಶರಥರು ತಮ್ಮ ಮೂರು ರಾಣಿಗಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯಾ, ಕೈಕೆಯಿ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು.

ಈ ಖೀರ್‌ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ನಾಲ್ಕು ದಿವ್ಯ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು —
ಶ್ರೀರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಬಾಲಕಾಂಡದ 18ನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮರ ಜನ್ಮವನ್ನು ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ —

ततो यज्ञसमाप्तेौ ऋतूनां षट्स्वत्यये।
ततः षण्मास्यतीते तु चैत्रे नावमिके तिथौ।।

ಅರ್ಥಾತ್ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಠಿ ಯಜ್ಞದ ನಂತರ ಆರು ಋತುಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಹನ್ನೆರಡನೇ ತಿಂಗಳಾದ ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ನವಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ, ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತಾ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಅವರು ದಿವ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನಾದ ಶ್ರೀರಾಮರನ್ನು ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.

ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮರ ಆದರ್ಶ ಜೀವನ

ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮರನ್ನು ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಜೀವನದ ಮર્યಾದೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ, ಸಹೋದರ, ಪತಿ, ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ರಾಜನಾಗಿ ಅನೇಕ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳು ಯುಗಯುಗಾಂತರಗಳವರೆಗೆ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿವೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ —

रामो विग्रहवान् धर्मः साधुः सत्यपराक्रमः।
राजा सर्वस्य लोकस्य देवानाम् इव वासवः॥

ಅರ್ಥಾತ್ ಶ್ರೀರಾಮರು ಧರ್ಮದ ಸಜೀವ ರೂಪವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಅತ್ಯಂತ ಸಜ್ಜನತೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಾಕ್ರಮ ಸತ್ಯ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ ಇಂದ್ರನಂತೆ, ಶ್ರೀರಾಮರು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಆದರ್ಶ ರಾಜರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಮನವಮಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ

ರಾಮನವಮಿ ದಿನ ಭಕ್ತರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮರ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ ಹೀಗಿದೆ —

• ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸ್ವಚ್ಛ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಬೇಕು

• ನಂತರ ತಾಮ್ರದ ಲೋಟದಲ್ಲಿ ನೀರು, ಅಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮ ಹಾಕಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ನೀಡಬೇಕು

• ಮನೆಯ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚೌಕಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಳದಿ ಬಟ್ಟೆ ಹಾಸಬೇಕು

• ನಂತರ ಶ್ರೀರಾಮ, ಸೀತಾ ಮಾತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನ ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು

• ಭಗವಾನ್‌ಗೆ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ಚಂದನ, ಹಳದಿ ಹೂವು, ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು

• ನಂತರ ಖೀರ್, ಕೇಸರಿ ಭಾತ್, ಪಂಜಿರಿ ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಭೋಗವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು

• ಭೋಗದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ದಳವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು

• ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನಾಮ ಜಪ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ, ರಾಮಾಯಣ ಹಾಗೂ ರಾಮರಕ್ಷಾ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು

• ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪ, ಧೂಪ ಮತ್ತು ಕರ್ಪೂರದಿಂದ ಆರತಿ ಮಾಡಬೇಕು

ರಾಮನವಮಿ ದಿನ ಶ್ರೀರಾಮರ ಬಾಲರೂಪವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಲಲರನ್ನು ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಜೂಲಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯ ಝಾಂಖಿಗಳು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಈ ದಿನ ಮನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸುವುದೂ ಶುಭಕರವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮರ ಭಕ್ತಿ

ಶ್ರೀರಾಮರ ಭಕ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮર્યಾದೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

ಗೋಸ್ವಾಮಿ ತುಳಸಿದಾಸರು ರಾಮಚರಿತಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ —

रामहि केवल प्रेमु पियारा।
जानि लेहु जो जान निहारा।।

ಅರ್ಥಾತ್ ಶ್ರೀರಾಮರಿಗೆ ಭಕ್ತರ ಪ್ರೀತಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಸತ್ಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಮನೋಕಾಮನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ರಾಮನವಮಿಯ ಈ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬ ನಮಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಮર્યಾದೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀರಾಮರ ಜೀವನ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶವಾಗಿದೆ, ಅದು ನಮಗೆ ಕರ್ತವ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಶ್ರೀರಾಮರ ಶರಣಾಗುತ್ತೇವೆ —

लोकाभिरामं रणरंगधीरं राजीवनेत्रं रघुवंशनाथम्।
कारुण्यरूपं करुणाकरं तं श्रीरामचन्द्रं शरणं प्रपद्ये॥

ಅರ್ಥಾತ್ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವರು, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳಾದವರು, ಕಮಲದಂತೆ ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವರು, ರಘುವಂಶದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯ ಸಾಗರರಾದ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರರಿಗೆ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.

ಜೈ ಶ್ರೀ ರಾಮ।