కార్తీక మాసం శ్రీమహావిష్ణువును పూజించడానికి, పుణ్యకార్యాలు చేయడానికి ఎంతో పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు. ఈ నెలలో దీపాలు వెలిగించి దానం చేయడం (దీపదానం), పవిత్ర స్నానాలు చేయడం, మంత్రాలు జపించడం, తపస్సు చేయడం, దానధర్మాలు చేయడం ఎంతో విశేషమైనవి. ఈ పవిత్రమైన కార్తీక మాసానికి ముగింపు రోజుగా కార్తీక పౌర్ణమిని జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగను కార్తీక పౌర్ణమి, దేవ్ దీపావళి, త్రిపురారి పౌర్ణమి అని కూడా పిలుస్తారు. ధార్మిక నమ్మకాల ప్రకారం, ఈ రోజున భక్తిశ్రద్ధలతో దేవుడిని పూజించడం, పవిత్ర నదుల్లో స్నానం చేయడం, దీపాలు వెలిగించడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి సేవ చేయడం వల్ల పుణ్యఫలం లభిస్తుందని నమ్ముతారు.
హిందూ పంచాంగం ప్రకారం, 2026 నవంబర్ 24, మంగళవారం రోజున కార్తీక పౌర్ణమిని జరుపుకుంటారు. ఈ పవిత్రమైన రోజున పుణ్యస్నానం చేయడం, దానధర్మాలు చేయడం, దీపదానం చేయడం, శ్రీమహావిష్ణువును పూజించడం ఎంతో విశేషమైనవిగా భావిస్తారు.
2026 నవంబర్ 23 రాత్రి 11:42 గంటలకు పౌర్ణమి తిథి ప్రారంభమై, నవంబర్ 24 రాత్రి 8:23 గంటలకు ముగుస్తుంది. హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం, సూర్యోదయ సమయంలో ఉండే తిథిని (ఉదయ తిథి) ప్రత్యేకంగా పరిగణిస్తారు. అందుకే కార్తీక పౌర్ణమిని నవంబర్ 24న జరుపుకుంటారు.
సనాతన ధర్మ సంప్రదాయం ప్రకారం, కార్తీక పౌర్ణమి ఎంతో పవిత్రమైన, పుణ్యఫలాలను అందించే రోజుగా భావిస్తారు. ఈ రోజున పవిత్ర నదుల్లో స్నానం చేయడం, శ్రీమహావిష్ణువును, పరమశివుడిని పూజించడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి దానం చేయడం వల్ల పుణ్యం లభిస్తుందని నమ్ముతారు. కార్తీక మాసంలో మంత్రాలు జపించడం, తపస్సు చేయడం, భగవంతుడిని భక్తిశ్రద్ధలతో ఆరాధించడం ఎంతో ముఖ్యమని మత గ్రంథాలు కూడా చెబుతున్నాయి.
కార్తీక పౌర్ణమి రోజున దీపాలు వెలిగించే సంప్రదాయం కూడా ఎంతో ప్రాచీనమైనది. దీపం అనేది జ్ఞానానికి, భక్తికి, శుభానికి గుర్తుగా భావిస్తారు. ఎలాగైతే ఒక చిన్న దీపం చీకటిని తొలగిస్తుందో, అలాగే భగవంతుడిపై భక్తి మనలోని అజ్ఞానాన్ని, ప్రతికూల ఆలోచనలను తొలగించి, మంచి మార్గంలో నడిచేలా ప్రేరణనిస్తుంది.
వారణాసితో పాటు అనేక ఇతర ప్రదేశాలలో కార్తీక పౌర్ణమి రోజున ‘దేవ దీపావళి’ని ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో, ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటారు. ధార్మిక నమ్మకాల ప్రకారం, ఈ రోజున దేవతలందరూ దీపావళి వేడుకలు జరుపుకోవడానికి భూమికి దిగివస్తారు. ఈ కారణంగానే దేవాలయాలు, నదీ ఘాట్లు మరియు పవిత్ర ప్రదేశాలలో లెక్కలేనన్ని దీపాలు వెలిగిస్తారు.
ఉత్తరప్రదేశ్లోని వారణాసిలో గంగా నది వెంబడి ఉన్న ఘాట్లు దేవ్ దీపావళి వేడుకలకు ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. దీపాల వెలుగులతో అందంగా మెరిసిపోయే ఘాట్లు, వేద మంత్రాల జపం, గంగా హారతి, భక్తుల భక్తిశ్రద్ధలు అక్కడ ఒక అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఈ దృశ్యాలు భక్తి, దీపాల వెలుగు, భారతీయ సంస్కృతిలోని దైవిక గొప్పతనాన్ని మనసుకు హత్తుకునేలా చూపిస్తాయి.
కార్తీక పౌర్ణమికి పరమశివునికి సంబంధించిన ఒక ప్రసిద్ధ పౌరాణిక కథ ఉంది. హిందూ పురాణాల ప్రకారం, ‘త్రిపురాసురుడు’ అనే రాక్షసుడు తన అపారమైన శక్తులతో మూడు పురాలను (నగరాలను) నిర్మించి, దేవతలను మరియు లోకాలను తీవ్ర ఇబ్బందులకు గురిచేయడం ప్రారంభించాడు. అతని అరాచకాలతో విసిగిపోయిన దేవతలందరూ రక్షణ కోసం ఆ పరమశివుడిని ప్రార్థించారు.
దేవతల ప్రార్థనలను ఆలకించిన శంకరుడు త్రిపురాసురుడిని అంతం చేయడానికి సంకల్పించాడు. ఆయన తన దివ్యమైన బాణంతో ఆ రాక్షసుడి మూడు పురాలను నాశనం చేసి, దేవతలను అతని భయం నుండి విముక్తులను చేశాడు. ఈ విజయం తర్వాత శ్రీమహాదేవునికి ‘త్రిపురారి’ అనే నామం వచ్చింది, అందుకే కార్తీక పౌర్ణమికి ‘త్రిపురారి పౌర్ణమి’ అనే పేరు కూడా వచ్చింది.
పూజా విధానాలు ప్రాంతీయ ఆచారాలను బట్టి మారవచ్చు. అందువల్ల మీ కుటుంబ సంప్రదాయాలు మరియు స్థానిక ధార్మిక పద్ధతులను అనుసరించడం మంచిది.
హిందూ ధర్మంలో దానధర్మాలు చేయడం అనేది పుణ్యకార్యాలు చేయడానికి, ఇతరులకు సహాయం చేయడానికి ఒక ముఖ్యమైన మార్గంగా భావిస్తారు. కార్తీక పౌర్ణమి రోజున అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడం ఎంతో శుభప్రదమని నమ్ముతారు. ఈ రోజున దానం చేయడం కేవలం ఒక ఆచారం మాత్రమే కాదు, సమాజం పట్ల మన బాధ్యతను నెరవేర్చుకునే మంచి అవకాశం కూడా.
ఈ పవిత్రమైన రోజున భక్తులు ఆహార ధాన్యాలు, భోజనం, నిత్యావసర వస్తువులను దానం చేస్తారు. తమ స్థోమతకు తగ్గట్టుగా అవసరంలో ఉన్న పిల్లలకు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న కుటుంబాలకు, వృద్ధులకు, దివ్యాంగులకు సహాయం చేయాలి.
ఇతరుల బాధలను అర్థం చేసుకుని, వారి కష్టాలను తగ్గించడానికి మనస్ఫూర్తిగా ప్రయత్నించినప్పుడే నిజమైన భక్తి బయటపడుతుంది. ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం, అవసరమైన వారికి నిత్యావసర వస్తువులు అందించడం, ఆపదలో ఉన్నవారికి అండగా నిలవడం — ఇవన్నీ మానవత్వానికి, నిస్వార్థ సేవకు నిజమైన నిదర్శనాలు.
నారాయణ సేవా సంస్థ చేపడుతున్న సేవా కార్యక్రమాల్లో భాగస్వాములు కావడం ద్వారా, అవసరంలో ఉన్నవారికి, దివ్యాంగులకు, నిరుపేద పిల్లలకు మీరు సహాయం అందించవచ్చు. ఇలా ఈ పవిత్రమైన రోజును దయ, కరుణ, సేవాభావంతో ముడిపెట్టవచ్చు. ఈ కార్తీక పౌర్ణమి రోజున దేవుడిని ప్రార్థించడంతో పాటు, ఇతరులకు సేవ చేయాలని సంకల్పం తీసుకుందాం. మన సహాయంతో అవసరంలో ఉన్నవారి జీవితాల్లో ఆశ అనే దీపాన్ని వెలిగిద్దాం.
కార్తీక పౌర్ణమి మనకు భక్తి, విశ్వాసం, దానధర్మాలు, సేవాభావం యొక్క గొప్పతనాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. దేవుడిని పూజించడం అంటే కేవలం ఆలయాలకే పరిమితం కావడం కాదు. ఇతరుల పట్ల ప్రేమ చూపించడం, దయతో మెలగడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడానికి ముందుకు రావడం కూడా దైవభక్తిలో భాగమేనని ఈ పవిత్రమైన పండుగ మనకు నేర్పిస్తుంది.
ఈ కార్తీక పౌర్ణమి రోజున శ్రీమహావిష్ణువుని, పరమశివుడిని భక్తితో పూజించండి, దీపాలు వెలిగించండి, అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేస్తామని సంకల్పం తీసుకోండి. మీకు చేతనైనంత సహాయం చేసి, ఇతరుల జీవితాల్లో సంతోషాన్ని నింపండి. సేవాభావాన్ని మీ జీవితంలో ఒక భాగంగా చేసుకోండి.
ఈ పవిత్రమైన కార్తీక పౌర్ణమి రోజున భక్తితో పాటు సేవ అనే దీపాన్ని కూడా వెలిగించండి. నారాయణుడి రూపాలుగా భావించే అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేసి, ఈ పండుగని మరింత అర్థవంతంగా జరుపుకోండి.
ప్రశ్న: 2026లో కార్తీక పౌర్ణమి ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు?
జవాబు: 2026 నవంబర్ 24వ తేదీన కార్తీక పౌర్ణమి జరుపుకుంటారు.
ప్రశ్న: కార్తీక పౌర్ణమిని ‘దేవ దీపావళి’ అని ఎందుకు పిలుస్తారు?
జవాబు: ధార్మిక నమ్మకాల ప్రకారం, కార్తీక పౌర్ణమి రోజున దేవతలందరూ దీపావళి వేడుకలు జరుపుకోవడానికి భూమికి దిగివస్తారు. అందుకే ఈ పండుగను దేవ దీపావళి అని పిలుస్తారు మరియు దేవాలయాలలో, గంగా నది ఘాట్ల వెంబడి దీపాలు వెలిగిస్తారు.
ప్రశ్న: కార్తీక పౌర్ణమిని ‘త్రిపురారి పౌర్ణమి’ అని ఎందుకు అంటారు?
జవాబు: పౌరాణిక నమ్మకాల ప్రకారం, పరమశివుడు కార్తీక పౌర్ణమి రోజునే త్రిపురాసురుని మూడు నగరాలను (పురాలను) నాశనం చేశాడు. ఈ కారణంగా పరమశివుడిని ‘త్రిపురారి’ అని, ఈ పర్వదినాన్ని ‘త్రిపురారి పౌర్ణమి’ అని పిలుస్తారు.
ప్రశ్న: కార్తీక పౌర్ణమి రోజున ఏ దేవుళ్లని పూజించాలి?
జవాబు: ఈ రోజున శ్రీమహావిష్ణువును, పరమశివుడిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించడం ఎంతో విశేషమైనదిగా భావిస్తారు.
ప్రశ్న: కార్తీక పౌర్ణమి రోజున దీపదానం ఎందుకు చేస్తారు?
జవాబు: దీపదానం అనేది శుభత్వానికి, జ్ఞానానికి మరియు ఆధ్యాత్మిక కాంతికి గుర్తుగా భావిస్తారు. ఈ రోజున దీపాలు వెలిగించడం ద్వారా భక్తులు దేవునిపై తమ విశ్వాసాన్ని చాటుకుంటూ, తమ జీవితంలో సుఖశాంతులు, సానుకూలత కలగాలని ప్రార్థిస్తారు.
ప్రశ్న: కార్తీక పౌర్ణమి నాడు ఏమి దానం చేయాలి?
జవాబు: ఈ పర్వదినాన ఎవరి శక్తికి తగినట్లుగా వారు నిరుపేదలకు ఆహార ధాన్యాలు, భోజనం మరియు నిత్యావసర వస్తువులను దానం చేయడం శుభప్రదంగా భావిస్తారు.
ప్రశ్న: మనం కార్తీక పౌర్ణమి రోజున ఇంట్లోనే పూజ మరియు దీపదానం చేసుకోవచ్చా?
జవాబు: అవును, భక్తులు ఇంట్లోనే స్నానం చేసి శ్రీమహావిష్ణువుని, పరమశివుడిని పూజించవచ్చు. అలాగే తమ నమ్మకాలు మరియు సంప్రదాయాల ప్రకారం పూజా మందిరంలో దీపాలు వెలిగించి, దీపదానం నిర్వహించుకోవచ్చు.