దీపావళి దీపాల వెలుగులు ఇంకా ఇంటి ప్రాంగణాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుండగానే, మరుసటి రోజు భక్తి మరియు ప్రకృతి పట్ల కృతజ్ఞతా భావాన్ని చాటిచెప్పే మరో పవిత్రమైన పండుగ వస్తుంది. దీనినే మనం గోవర్ధన పూజ అని పిలుస్తాము. ఈ రోజున, దేవతల అధిపతి అయిన ఇంద్రుడి ఆగ్రహం నుంచి బ్రజవాసులను రక్షించి, నిజమైన భక్తి అనేది భయంతో కాకుండా ప్రేమ మరియు విశ్వాసంతో కలుగుతుందని తెలియజేసిన శ్రీకృష్ణుని దివ్య స్వరూపాన్ని స్మరించుకుంటారు.
కార్తీక శుక్ల పక్ష పాడ్యమి రోజున నిర్వహించే గోవర్ధన పూజ దృశ్యం ప్రతి ఒక్కరి మనసును భక్తిభావంతో నింపుతుంది. ప్రజలు తమ ఇంటి ప్రాంగణంలో ఆవు పేడతో గోవర్ధన పర్వతం ఆకారాన్ని తయారుచేస్తారు. అన్నకూట్ రూపంలో వివిధ రకాల వంటకాలను స్వామివారికి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. గిరిరాజ మహారాజ్‌కు ప్రదక్షిణలు చేసి సుఖసంతోషాలు, ఐశ్వర్యం కలగాలని ప్రార్థిస్తారు. ఈ పండుగ వెనుక శ్రీకృష్ణుని అద్భుతమైన లీల దాగి ఉంది. ఇది నేటికీ ప్రకృతిని గౌరవించాలని, అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టాలని, భగవంతునిపై అచంచలమైన విశ్వాసం కలిగి ఉండాలని మనకు ప్రేరణనిస్తుంది.
2026 సంవత్సరంలో గోవర్ధన పూజ పవిత్ర పండుగను నవంబర్ 10, మంగళవారం నాడు జరుపుకుంటారు. దృక్ పంచాంగం ప్రకారం, కార్తీక మాసంలోని శుక్ల పక్ష పాడ్యమి తిథి నవంబర్ 9, 2026న మధ్యాహ్నం 12 గంటల 31 నిమిషాలకు ప్రారంభమై, నవంబర్ 10, 2026న మధ్యాహ్నం 2 గంటలకు ముగుస్తుంది. సనాతన ధర్మంలో పండుగల తేదీలను నిర్ణయించేటప్పుడు ఉదయ తిథికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఈ సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ సంవత్సరం గోవర్ధన పూజను నవంబర్ 10న జరుపుకుంటారు.
గోవర్ధన పూజకు ఉదయం శుభ ముహూర్తం 6 గంటల 40 నిమిషాల నుంచి 8 గంటల 50 నిమిషాల వరకు ఉంటుంది. ఈ పవిత్ర సమయంలో భక్తులు శాస్త్రోక్తంగా గోవర్ధన మహారాజ్‌ను పూజించాలి.
పురాణ సంప్రదాయం ప్రకారం, ద్వాపర యుగంలో బ్రజ్ ప్రాంతంలో దేవతల అధిపతి అయిన ఇంద్రుడిని పూజించేవారు. ఇంద్రుడి అనుగ్రహంతో వర్షాలు కురుస్తాయని, ఆ వర్షాల వల్ల పంటలు పండుతాయని ప్రజలు విశ్వసించేవారు. అందుకే బ్రజవాసులు ఇంద్రుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ప్రత్యేక పూజలు, నైవేద్యాలు సమర్పించేవారు.
బాలకృష్ణుడు ఇది గమనించి, నందబాబా మరియు ఇతర బ్రజవాసులను వారు ఇంద్రుడిని ఎందుకు పూజిస్తున్నారని ప్రశ్నించారు. ఇంద్రుడి పూజను నిలిపివేయాలని అందరినీ కోరారు. బ్రజవాసులకు గోవర్ధన పర్వతం ఎంతో ముఖ్యమైనదని వివరించారు. ఆ పర్వతం వల్ల ఆవులకు పశుగ్రాసం లభిస్తుందని, వృక్షసంపద అభివృద్ధి చెందుతుందని చెప్పారు. కాబట్టి ఇంద్రుడిని పూజించడం కంటే గోవర్ధన పర్వతం, గోమాత మరియు ప్రకృతి పట్ల కృతజ్ఞతను వ్యక్తం చేయడం మరింత సముచితమని తెలియజేశారు. శ్రీకృష్ణుని మాటలు బ్రజవాసుల హృదయాలను తాకాయి. వారు గోవర్ధన పర్వతాన్ని పూజించి, గోమాతను గౌరవించి, వివిధ రకాల వంటకాలను తయారుచేసి గోవర్ధన భగవానుడికి సమర్పించారు.
ఈ విషయం దేవేంద్రుడైన ఇంద్రుడికి తెలిసినప్పుడు, తనను అవమానించినట్లు భావించాడు. కోపంతో బ్రజ్ ప్రాంతంపై భారీ వర్షాలు కురిపించాడు. ఆకాశమంతా నల్లని మేఘాలు కమ్ముకున్నాయి, పిడుగులు మెరుస్తూ కుండపోత వర్షం కురిసింది. దీంతో బ్రజవాసులు భయభ్రాంతులకు గురయ్యారు. పశువులు, పక్షులు, మనుషులు అందరూ ప్రమాదంలో పడ్డారు.
అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు తన చిటికెన వేలిపై భారీ గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తి, బ్రజవాసులందరికీ దాని కింద ఆశ్రయం కల్పించాడు. ఏడు రోజుల పాటు వర్షం కురిసినా, శ్రీకృష్ణుని శరణు పొందిన బ్రజవాసులకు ఎలాంటి హాని జరగలేదు. చివరకు ఇంద్రుడికి తన తప్పు తెలిసి వచ్చింది. అతని అహంకారం తొలగిపోయి, శ్రీకృష్ణుని దివ్యత్వాన్ని అంగీకరించాడు.
గోవర్ధన పూజలో శ్రీకృష్ణుడిని గోవర్ధన పర్వతాన్ని ధరించిన గిరిధారి స్వరూపంలో ఆరాధిస్తారు. ఈ పండుగ అందించే ముఖ్యమైన సందేశం ఏమిటంటే, ఎలాంటి భేదభావం లేకుండా సమస్త జీవరాశులను పోషించే ప్రకృతి పట్ల మనిషి కృతజ్ఞతతో ఉండాలి. బ్రజవాసుల విశ్వాసం ప్రకారం గోవర్ధన పర్వతాన్ని భగవంతుని స్వరూపంగా భావిస్తారు. భక్తులు గిరిరాజ మహారాజ్‌ను పూజించి సుఖశాంతులు, సౌభాగ్యం, ఐశ్వర్యం మరియు కుటుంబ శ్రేయస్సు కలగాలని ప్రార్థిస్తారు. అలాగే ఈ రోజున గోపూజ చేయడం ద్వారా గోమాత పట్ల గౌరవాన్ని, ఆమె సంరక్షణ ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తారు.
గోవర్ధన పూజ సందర్భంగా అన్నకూట్ తయారుచేసే ప్రత్యేక సంప్రదాయం ఉంది. ‘అన్నకూట్’ అంటే వివిధ రకాల ఆహార పదార్థాలు మరియు వంటకాల సమాహారం. ఈ రోజున ఇళ్లలో, దేవాలయాల్లో వివిధ రకాల వంటకాలు, స్వీట్లు, కూరగాయలు, ధాన్యాలు మరియు ఇతర ఆహార పదార్థాలను తయారుచేసి శ్రీకృష్ణుడికి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. అన్నకూట్‌లో వంటకాల వైవిధ్యమే కాకుండా, దాని వెనుక ఉన్న పవిత్రమైన భావనకు కూడా ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది. మనకు లభించిన ప్రతిదానికీ భగవంతుని పట్ల కృతజ్ఞతను వ్యక్తం చేయడమే అన్నకూట్ మహోత్సవం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశం.
ఈ రోజున దేవాలయాలకు పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు దర్శనానికి వస్తారు. అన్నకూట్ నైవేద్యాన్ని సమర్పించిన తర్వాత ప్రసాదాన్ని పంపిణీ చేస్తారు. అనేక ప్రాంతాల్లో సామూహిక అన్నదాన కార్యక్రమాలు, సేవా కార్యక్రమాలు కూడా నిర్వహిస్తారు.
అన్నకూట్ అందించే సందేశం నేటికీ ఎంతో ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. ఆహారం అనేది కేవలం మన భోజనానికి మాత్రమే పరిమితమైనది కాదు. అది ఎంతోమంది కష్టానికి, ప్రకృతి అనుగ్రహానికి ప్రతిఫలం. అందుకే ఆహారాన్ని గౌరవించడం, వృథా చేయకుండా ఉండటం, ఆకలితో ఉన్నవారికి భోజనం అందించడం కూడా ఈ పండుగ స్ఫూర్తికి అనుగుణంగా ఉంటాయి.
గోవర్ధన పూజను భక్తిశ్రద్ధలతో, సరళమైన పద్ధతిలో నిర్వహిస్తారు. కుటుంబం, ప్రాంతం మరియు స్థానిక సంప్రదాయాలను బట్టి పూజా విధానంలో మార్పులు ఉండవచ్చు. అయితే సాధారణంగా ఈ క్రింది విధానాన్ని అనుసరిస్తారు.
గోవర్ధన పూజలో ఆడంబరాల కంటే భక్తి, కృతజ్ఞత మరియు సేవాభావానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. నిజమైన మనసుతో చేసే చిన్న సేవ కూడా ఈ పండుగను సార్థకం చేస్తుంది.
గోవర్ధన పర్వత ప్రదక్షిణ అనేది బ్రజ్ ప్రాంతంలోని అత్యంత ప్రాచీనమైన, పవిత్రమైన ధార్మిక సంప్రదాయాలలో ఒకటి. భక్తులు గిరిరాజ మహారాజ్‌ను శ్రీకృష్ణుని స్వరూపంగా భావించి ప్రదక్షిణలు చేస్తారు. ప్రదక్షిణ సమయంలో గిరిరాజ మహారాజ్‌ను స్మరిస్తూ భజనలు పాడుతారు. రాధాకృష్ణుల భక్తిలో లీనమవుతారు. కొంతమంది భక్తులు సాష్టాంగ దండ ప్రదక్షిణ కూడా చేస్తారు. ఈ సాధన సహనం, సమర్పణ మరియు అచంచలమైన విశ్వాసానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
అయితే, ప్రదక్షిణ చేయడం ప్రతి ఒక్కరికీ తప్పనిసరి కాదు. తమ శారీరక సామర్థ్యం మరియు ఆరోగ్య పరిస్థితిని బట్టి మాత్రమే యాత్ర చేయాలి. బ్రజ్‌కు వెళ్లలేని భక్తులు తమ ఇళ్లలోనే గిరిరాజ మహారాజ్‌ను స్మరించుకుంటూ, పూజా కథను వింటూ, భక్తిశ్రద్ధలతో పూజలు నిర్వహించడం ద్వారా కూడా ఈ పండుగ యొక్క పుణ్యఫలాన్ని పొందవచ్చు.
మన భక్తి మరొకరికి అండగా నిలిచినప్పుడే గోవర్ధన పూజ వేడుక మరింత సార్థకమవుతుంది. శ్రీకృష్ణుడు బ్రజవాసులను ఆపద నుంచి రక్షించి, కరుణ మరియు సంరక్షణకు ఆదర్శంగా నిలిచాడు. అదే స్ఫూర్తితో ఈ పవిత్రమైన పండుగ సందర్భంగా ఆకలితో ఉన్నవారికి ఆహారం అందించడం, అవసరమైన వారికి సహాయం చేయడం, నిరాశ్రయ జీవులకు రక్షణ కల్పించడం వంటి సంకల్పాలను తీసుకోవచ్చు.
అన్నకూట్ సందర్భంగా ఆహారాన్ని వృథా చేయకూడదని సంకల్పించండి. అవసరమైన కుటుంబాలకు భోజనం అందించండి. పశుపక్షుల కోసం నీటి ఏర్పాట్లు చేయండి. మీ సామర్థ్యం మేరకు ఇతరులకు సహాయం చేయడం కూడా భగవంతుని పట్ల కృతజ్ఞతను వ్యక్తం చేసే ఒక అందమైన మార్గం.
ఈ గోవర్ధన పూజ సందర్భంగా మీ మనసులో వినయం, ప్రవర్తనలో కరుణ, చేతల్లో సేవాభావాన్ని పెంపొందించుకోండి. శ్రీకృష్ణుని ఆశీస్సులతో అందరికీ సుఖమయమైన జీవితం, పరోపకారం చేసే శక్తి కలగాలని ప్రార్థిద్దాం.
ప్రశ్న: గోవర్ధన పూజ ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు?
సమాధానం: 2026 సంవత్సరంలో గోవర్ధన పూజను నవంబర్ 10న జరుపుకుంటారు.
ప్రశ్న: గోవర్ధన పూజ శుభ ముహూర్తం ఏమిటి?
సమాధానం: గోవర్ధన పూజకు ఉదయం శుభ ముహూర్తం 6 గంటల 40 నిమిషాల నుంచి 8 గంటల 50 నిమిషాల వరకు ఉంటుంది.
ప్రశ్న: గోవర్ధన పూజను ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
సమాధానం: పురాణాల ప్రకారం, శ్రీకృష్ణుడు బ్రజవాసులను ఇంద్రుడి ఆగ్రహం నుంచి రక్షించడానికి గోవర్ధన పర్వతాన్ని తన చిటికెన వేలిపై ఎత్తి పట్టుకున్నాడు. ఈ సంఘటనను స్మరించుకుంటూ గోవర్ధన పూజను జరుపుకుంటారు.
ప్రశ్న: గోవర్ధన పూజలో ఆవు పేడతో గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎందుకు తయారుచేస్తారు?
సమాధానం: ఈ రోజున ఆవు పేడతో గోవర్ధన పర్వతం ఆకారాన్ని తయారుచేసి పూజిస్తారు. ఇది ప్రకృతి, గోమాత మరియు గోవర్ధన పర్వతం పట్ల భక్తి, గౌరవానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.
ప్రశ్న: గోవర్ధన పూజ మరియు అన్నకూట్ ఒకే పండుగనా?
సమాధానం: గోవర్ధన పూజ మరియు అన్నకూట్ ఒకదానితో మరొకటి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. గోవర్ధన పూజ సందర్భంగా శ్రీకృష్ణుడికి ఛప్పన్ భోగ్‌తో పాటు అనేక రకాల వంటకాలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. దీనినే అన్నకూట్ ఉత్సవం అంటారు.
దీపావళి సంబరాల తర్వాత అన్నాచెల్లెళ్లు, అక్కాతమ్ముళ్ల బంధాన్ని ప్రేమ, నమ్మకం అనే రంగులతో అలంకరించే పండుగ వచ్చినప్పుడు ప్రతి ఇంటా మళ్లీ ఆనందం వెల్లివిరుస్తుంది.
సనాతన ధర్మంలో, దీపావళిని సంతోషం, ఐశ్వర్యం మరియు కొత్త ఆరంభాల కలయికగా ఎంతో వేడుకగా జరుపుకుంటారు. ఈ పవిత్రమైన రోజున, భక్తులు లక్ష్మీదేవిని మరియు వినాయకుడిని పూజించి, తమ కుటుంబాల్లో శాంతి, సౌఖ్యాలు ప్రసాదించాలని వేడుకుంటారు.
దీపావళి పండుగకు సిద్ధమవుతున్న సమయంలో ధనత్రయోదశి పండుగ వస్తుంది. హిందూ పంచాంగం ప్రకారం, కార్తీక మాసంలోని కృష్ణ పక్ష త్రయోదశి రోజున ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు.
