గురు పౌర్ణమి 2026: తేదీ, శుభ సమయాలు, పూజా విధానాలు మరియు ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత

భారతీయ సనాతన సంస్కృతి మరియు ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలలో, గురువుకు దేవుని కంటే ఉన్నతమైన స్థానం ఇవ్వబడింది. గురువును గౌరవించడం, వారి విశిష్టతను గుర్తించడం మరియు వారికి కృతజ్ఞతలు తెలియజేయడం కోసం జరుపుకునే పవిత్రమైన పండుగే ‘గురు పౌర్ణమి’. ఆషాఢ మాసంలోని శుక్ల పక్ష పౌర్ణమి నాడు దేశవ్యాప్తంగా ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో, ఆనందోత్సాహాలతో ఈ పవిత్ర దినాన్ని జరుపుకుంటారు.

శ్రావణ మాసం ప్రారంభానికి ముందు వచ్చే ఈ పౌర్ణమి, శిష్యుని జీవితంలో జ్ఞాన సూర్యుని ఉదయానికి ప్రతీకగా నిలిచే ఒక గొప్ప సందర్భం. ఈ రోజున గురువును పూజించి, వారి ఆశీస్సులు పొందడం వల్ల జీవితంలో విజయం మరియు ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి మార్గం సుగమం అవుతుంది.

గురు పౌర్ణమిని ‘వ్యాస పౌర్ణమి’ అని కూడా పిలుస్తారు. నాలుగు వేదాలను సంకలనం చేసినవారు మరియు మహాభారతం, అష్టాదశ పురాణాలు, శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణం వంటి గొప్ప గ్రంథాలను రచించిన మహర్షి కృష్ణ ద్వైపాయన వేదవ్యాసుడు ఈ పవిత్రమైన రోజునే భూమిపై అవతరించారు. మహర్షి వ్యాసుడు మానవాళికి ‘జగద్గురువు’గా (విశ్వ గురువుగా) పూజించబడతారు; ఆయన ప్రపంచ శ్రేయస్సు కోసం చెల్లాచెదురుగా ఉన్న జ్ఞానాన్ని క్రమబద్ధీకరించి, శాస్త్రాలను సంకలనం చేశారు.

గురు పౌర్ణమి ఎప్పుడు?

‘ద్రిక్ పంచాంగం’ ప్రకారం, గురు పౌర్ణమి పండుగ 2026 జూలై 29న జరుపుకోబడుతుంది. పౌర్ణమి తిథి 2026 జూలై 28న సాయంత్రం 6:18 గంటలకు ప్రారంభమై, 2026 జూలై 29న రాత్రి 8:05 గంటలకు ముగుస్తుంది. సూర్యోదయం మరియు తిథి సమయాల్లో ప్రాంతాల వారీగా స్వల్ప వ్యత్యాసాలు ఉండవచ్చు కాబట్టి, ఉపవాసం, పవిత్ర స్నానం, దానధర్మాలు మరియు గురు పూజకు సంబంధించిన ఖచ్చితమైన శుభ సమయాలను తెలుసుకోవడానికి స్థానిక పంచాంగం లేదా సనాతన క్యాలెండర్‌ను సంప్రదించడం మంచిది. ‘గురువు’ అనే పదం యొక్క ప్రాముఖ్యత

సనాతన ధర్మ గ్రంథాలలో, గురువును పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా పరిగణిస్తారు. ‘గురు’ అనే పదం రెండు అక్షరాల కలయికతో ఏర్పడింది. ‘గు’ అంటే అజ్ఞానపు చీకటి అని, ‘రు’ అంటే కాంతి అని అర్థం. అంటే, అజ్ఞానమనే గాఢాంధకారం నుండి జీవాత్మను బయటకు తీసి, దైవిక జ్ఞానమనే పరమ కాంతి వైపు నడిపించేవాడే గురువు.

శాస్త్రాలలో గురువును ఆరాధించేటప్పుడు ఇలా చెప్పబడింది:

అజ్ఞానతిమిరాంధస్య జ్ఞానాంజనశలాకయా |

చక్షురున్మీలితం యేన తస్మై శ్రీగురవే నమః ||

అంటే, అజ్ఞానపు చీకటి వల్ల అంధుడైన వ్యక్తి కళ్ళకు జ్ఞానమనే కాటుకను (శలాకను) దిద్ది, తద్వారా అంతర్దృష్టిని (వివేక నేత్రాలను) తెరిపించే అటువంటి పరమ హితకారి అయిన గురుదేవుని పాదాలకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

శాస్త్రాలు మరియు సాధువుల వచనాలలో గురువు యొక్క మహిమ

మన వేదాలు, ఉపనిషత్తులు మరియు సాధు సంప్రదాయంలో గురువును దేవుని కంటే గొప్పవారిగా భావిస్తారు, ఎందుకంటే దేవుడిని సాక్షాత్కరించుకునే మార్గాన్ని గురువు చూపిస్తారు.

త్రిదేవ స్వరూప గురు వందన: స్కంద పురాణంలోని గురు గీతలో, పరమశివుడు పార్వతీదేవికి గురువు యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ, గురువు విశ్వ సృష్టికర్త, పోషకుడు మరియు సంహారకుని స్వరూపమని ఇలా చెబుతారు:

గురుర్ర్బహ్మా గురుర్విష్ణుః గురుర్దేవో మహేశ్వరః |

గురుః సాక్షాత్ పరబ్రహ్మ తస్మై శ్రీగురవే నమః ||

అంటే, గురువే బ్రహ్మ, గురువే విష్ణువు మరియు గురువే పరమేశ్వరుడు (శంకరుడు). గురువు సాక్షాత్తు పరబ్రహ్మ స్వరూపం; అటువంటి గొప్ప గురుదేవునికి నేను భక్తిపూర్వక నమస్కారాలు అర్పిస్తున్నాను.

సాధనకు మూలాధారం: గురువును ధ్యానించడం మరియు వారి మాటలను అనుసరించడం శిష్యుని యొక్క అత్యున్నత సాధన.

శాస్త్రాలలో ఇలా చెప్పబడింది:

ధ్యానమూలం గురుర్మూర్తిః పూజామూలం గురోః పదమ్ |

మంత్రమూలం గురుర్వాక్యం మోక్షమూలం గురోః కృపా ||

దీని సారాంశం ఏమిటంటే, గురువు యొక్క స్వరూపమే ధ్యానానికి మూలం; గురువు యొక్క పాదపద్మాలే పూజకు మూలం; గురువు పలికే మాటలే మంత్రానికి మూలాధారం; అలాగే, మోక్షాన్ని పొందడానికి గురువు యొక్క అపారమైన అనుగ్రహమే పునాది.

శాశ్వతమైన గురు-శిష్య అనుబంధం

గురువుకు సంపూర్ణంగా శరణాగతి చెందడం ద్వారా సాధారణ మనుషులు అమరత్వపు స్థాయికి ఎదిగిన ఉదాహరణలతో భారతీయ శాస్త్రాలు మరియు పురాణాలు నిండి ఉన్నాయి:

శ్రీకృష్ణుడు మరియు మహర్షి సాందీపని: సాక్షాత్తు నారాయణుని అవతారమే అయినప్పటికీ, శ్రీకృష్ణుడు అరవై నాలుగు కళలు మరియు వేదాలను అభ్యసించడానికి మహర్షి సాందీపని ఆశ్రమంలో నివసించారు. లౌకిక జీవితంలో గురువుకు ఉండే అత్యున్నత స్థానాన్ని, స్వయంగా ఆ భగవంతుడే తన గురువుకు శరణాగతి చెందడం ద్వారా నిరూపించారు.

ఆది శంకరాచార్యులు మరియు తోటకాచార్యులు: తోటకాచార్యులు స్వభావరీత్యా సరళమైనవారు మరియు ఇతర శిష్యుల కంటే తక్కువ మేధస్సు కలిగినవారిగా పరిగణించబడేవారు, అయినప్పటికీ గురు సేవలో ఆయనకున్న అంకితభావం సాటిలేనిది. గురువు అనుగ్రహం ద్వారా, ఆయన అకస్మాత్తుగా అత్యున్నత జ్ఞానాన్ని పొంది, ‘తోటకాష్టకం’ అనే అద్భుతమైన స్తోత్రాన్ని రచించారు.

స్వామి వివేకానంద మరియు రామకృష్ణ పరమహంస: ఆధునిక కాలంలో, నరేంద్రుడు వివేకానందుడిగా మారడం అనేది గురువు రామకృష్ణ పరమహంస యొక్క ఆధ్యాత్మిక శక్తి మరియు అనుగ్రహం యొక్క ఫలితం. గురువు ఆశీస్సులు నరేంద్రుని జీవిత గమనాన్ని మార్చివేసి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా సనాతన ధర్మ పతాకాన్ని ఎగురవేసేలా చేశాయి.

గురు పూర్ణిమ సంప్రదాయ వేడుకలు మరియు పూజా విధానాలు

భారతదేశం అంతటా, గురు పూర్ణిమ పవిత్ర పండుగ ఆశ్రమాలు, దేవాలయాలు మరియు ఇళ్లలో గురువు పట్ల అద్భుతమైన భక్తి భావనను పెంపొందిస్తుంది. గురు పూర్ణిమను జరుపుకోవడానికి సంబంధించిన సంప్రదాయ ఆచారాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

ఉదయ స్నానం మరియు ధ్యానం: ఈ రోజున, శిష్యులు బ్రహ్మ ముహూర్తంలో (సూర్యోదయానికి ముందు ఉండే శుభ సమయం) నిద్రలేచి, పవిత్ర నదులలో లేదా గంగాజలం కలిపిన నీటితో స్నానం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలను ధరిస్తారు.

గురు పాద పూజ మరియు గౌరవ ప్రపత్తులు: ఆ తర్వాత, శిష్యులు తమ గురువును ప్రత్యక్షంగా దర్శించుకుని, వారి పాదాలను పూజిస్తారు. వారు గురువు ఆశీస్సులు కోరుతూ పూలు, పండ్లు, కొత్త వస్త్రాలు, దక్షిణ మరియు మిఠాయిలను సమర్పిస్తారు.

సత్సంగం మరియు భజనలు: ఈ రోజున, ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలు అఖండ కీర్తన (నిరంతర నామస్మరణ), గురువును కీర్తించే భజనలు మరియు ప్రత్యేక సత్సంగాలను (ఆధ్యాత్మిక ప్రవచనాలు) నిర్వహిస్తాయి. దీక్ష మరియు ఉపవాసం: ఈ రోజున అనేకమంది భక్తులు సంపూర్ణ ఉపవాసం పాటిస్తారు; అలాగే, గురువు ఉపదేశించిన ‘మూల మంత్రం’, ఆధ్యాత్మిక సాధనలు మరియు ఆదర్శాలను తమ జీవితాంతం అనుసరించాలని దృఢ సంకల్పం పూనుకుంటారు.

గురు-శిష్య సంప్రదాయం

అయినప్పటికీ, గురువు పట్ల గౌరవభావం ఎప్పటికీ శాశ్వతంగానే నిలిచి ఉంది. నేడు, మన ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండ్రులు, మార్గదర్శకులు మరియు మనల్ని సరైన మార్గంలో నడిపించే స్ఫూర్తిదాయక వ్యక్తులు కూడా ‘గురువు’ అనే పరిధిలోకి వస్తారు. ఆధునిక జీవనశైలిలోని హడావిడి మరియు మానసిక ఒత్తిడి మధ్య, నైతిక విలువలు, సత్యం మరియు మంచితనం అనే మార్గంలో మనల్ని స్థిరంగా ఉంచగలిగే నిజమైన మార్గదర్శి అవసరం మరింత పెరిగింది.

ఉపనిషత్తుల శాశ్వత సందేశం

శిష్యుడు మరియు గురువు మధ్య ఉండే ఆదర్శవంతమైన సంబంధానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ ఉపనిషత్తులలోని ‘శాంతి పాఠం’లో కనిపిస్తుంది; ఈ రోజున దీనిని ప్రత్యేకంగా పఠిస్తారు:

ఓం సహ నావవతు. సహ నౌ భునక్తు.

సహ వీర్యం కరవావహై.

తేజస్వినావధీతమస్తు మా విద్విషావహై.

ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః.

అర్థం: ఓ పరమాత్మా! గురువు మరియు శిష్యులమైన మమ్మల్ని ఇద్దరినీ కలిసి రక్షించు. మమ్మల్ని ఇద్దరినీ కలిసి పోషించు. జ్ఞానాన్ని పొందే శక్తి సామర్థ్యాలను మేము కలిసి సాధించుదుము గాక. మేము పొందే జ్ఞానం తేజోవంతంగా మరియు శక్తివంతంగా ఉండుగాక, మరియు మా మధ్య ఎటువంటి ద్వేషం లేదా మనస్పర్ధలు తలెత్తకుండా ఉండుగాక. అంతటా శాంతి నెలకొనుగాక.

జీవితాన్ని అర్థవంతం చేసే గొప్ప పండుగ

గురు పౌర్ణమి వేడుక అనేది ఆత్మపరిశీలన చేసుకునే రోజు. మనం ఎంతటి భౌతిక పురోగతిని సాధించినప్పటికీ, సరైన మార్గదర్శకత్వం మరియు నైతిక విలువలు లేకపోతే మన జీవితాలు దిశానిర్దేశం లేకుండా ఉంటాయని ఈ పండుగ మనకు బోధిస్తుంది. గురువు మార్గదర్శకత్వంలోనే ఒక వ్యక్తి తన అహంకారాన్ని వదిలి, వినయాన్ని అలవర్చుకుని, తన జీవితానికి నిజమైన అర్థాన్ని చేకూర్చుకుంటాడు.

ఈ పవిత్రమైన గురు పౌర్ణమి నాడు, మన జీవితంలోని గురువులందరినీ (ప్రత్యక్ష మరియు పరోక్ష) స్మరించుకుందాం, వారి పట్ల మన గాఢమైన కృతజ్ఞతను తెలియజేద్దాం మరియు వారు చూపిన సత్యం, కరుణ, జ్ఞాన మార్గంలో నడవడానికి నిజాయితీతో కూడిన ప్రయత్నం చేద్దాం.